Thực hiện đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC): Quy trình, hồ sơ và hướng dẫn chi tiết năm 2026

Trong quá trình xây dựng chiến lược, quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội, các quyết định về sử dụng đất, phát triển công nghiệp, đô thị và khai thác tài nguyên có thể tạo ra những tác động lâu dài đến môi trường. Vì vậy, việc đánh giá các nguy cơ ô nhiễm và suy giảm tài nguyên ngay từ giai đoạn lập quy hoạch là yêu cầu quan trọng để hướng đến phát triển bền vững.

Thực hiện đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC) giúp nhận diện, dự báo những vấn đề môi trường có thể phát sinh, đồng thời đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường phù hợp với định hướng phát triển. Đặc biệt, các quy định pháp luật năm 2026 yêu cầu cơ quan, tổ chức xác định đúng đối tượng, nội dung và thời điểm thực hiện ĐMC.

Vậy quy trình thực hiện đánh giá môi trường chiến lược gồm những bước nào, cần chuẩn bị hồ sơ gì và kết quả ĐMC được thẩm định ra sao? Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết từ căn cứ pháp lý, phương pháp đánh giá đến quy trình lập báo cáo và những lưu ý quan trọng khi triển khai thực tế.

1. Thực hiện đánh giá môi trường chiến lược là gì?

Để tổ chức thực hiện ĐMC đúng quy định, trước hết cần hiểu rõ bản chất của hoạt động này. Không giống đánh giá tác động môi trường của một dự án đầu tư cụ thể, ĐMC tập trung vào những quyết định phát triển ở cấp chiến lược, quy hoạch nhằm nhận diện và hạn chế các nguy cơ môi trường ngay từ giai đoạn định hướng.

1.1. Khái niệm đánh giá môi trường chiến lược

Theo khoản 5 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2020, đánh giá môi trường chiến lược là quá trình nhận dạng, dự báo xu hướng của những vấn đề môi trường chính, làm cơ sở để lồng ghép và tích hợp giải pháp bảo vệ môi trường trong chiến lược, quy hoạch.

Tên tiếng Anh của hoạt động này là Strategic Environmental Assessment, viết tắt SEA. Tại Việt Nam, thuật ngữ viết tắt được sử dụng là ĐMC.

Về bản chất, thực hiện ĐMC là quá trình nghiên cứu mối quan hệ giữa những định hướng phát triển và các vấn đề môi trường có thể phát sinh trong tương lai.

Ví dụ, khi lập quy hoạch tỉnh với định hướng mở rộng đất công nghiệp, ĐMC cần xem xét nhu cầu sử dụng nước, khả năng phát sinh nước thải, nguy cơ ảnh hưởng đến hệ sinh thái và những tác động tích lũy trong toàn bộ khu vực.

Kết quả nghiên cứu là cơ sở để đề xuất điều chỉnh vị trí, quy mô, tiến độ hoặc định hướng phát triển sao cho phù hợp với điều kiện môi trường.

1.2. Mục đích thực hiện đánh giá môi trường chiến lược

Việc thực hiện ĐMC hướng đến mục tiêu tích hợp yêu cầu bảo vệ môi trường vào quá trình xây dựng và lựa chọn phương án phát triển.

Cụ thể, ĐMC có những mục đích quan trọng:

• Nhận diện nguy cơ môi trường: Phát hiện những vấn đề có thể phát sinh từ định hướng phát triển công nghiệp, đô thị và khai thác tài nguyên.

• Dự báo tác động dài hạn: Xem xét xu hướng thay đổi chất lượng môi trường trong thời kỳ thực hiện quy hoạch.

• Đánh giá tác động tích lũy: Phân tích ảnh hưởng tổng hợp của nhiều hoạt động phát triển trong cùng khu vực.

• Bảo vệ tài nguyên thiên nhiên: Hỗ trợ sử dụng hợp lý đất, nước, rừng và những nguồn tài nguyên khác.

• Lựa chọn phương án phát triển phù hợp: So sánh các kịch bản nhằm hạn chế nguy cơ môi trường và nâng cao tính bền vững.

• Lồng ghép giải pháp môi trường: Đề xuất các nội dung có thể tích hợp trực tiếp vào chiến lược, quy hoạch.

1.3. Vì sao phải thực hiện ĐMC trước khi phê duyệt quy hoạch?

Những quyết định trong quy hoạch có thể ảnh hưởng đến hàng loạt dự án đầu tư được triển khai sau này.

Nếu một khu vực được định hướng phát triển công nghiệp quy mô lớn nhưng chưa đánh giá đầy đủ khả năng cấp nước hoặc tiếp nhận nước thải, việc đầu tư hạ tầng có thể phát sinh khó khăn, tăng chi phí và tạo áp lực lên môi trường.

Ngược lại, khi thực hiện ĐMC đồng thời với quá trình lập quy hoạch, những vấn đề này có thể được phát hiện và điều chỉnh trước khi phương án phát triển được phê duyệt.

Đây chính là giá trị cốt lõi của ĐMC: phòng ngừa tác động môi trường từ cấp chiến lược, thay vì chỉ tìm biện pháp khắc phục sau khi dự án đã được triển khai.

2. Đối tượng phải thực hiện đánh giá môi trường chiến lược năm 2026

Không phải mọi dự án đầu tư hoặc mọi loại quy hoạch đều thuộc đối tượng phải thực hiện ĐMC. Điều 25 Luật Bảo vệ môi trường quy định các nhóm chiến lược, quy hoạch cần đánh giá, vì vậy việc rà soát đối tượng là bước đầu tiên trước khi xây dựng đề cương và dự toán tư vấn.

2.1. Chiến lược thuộc đối tượng phải thực hiện ĐMC

Những chiến lược thuộc diện ĐMC bao gồm:

• Chiến lược khai thác và sử dụng tài nguyên cấp quốc gia.

• Chiến lược phát triển ngành, lĩnh vực quy mô quốc gia hoặc cấp vùng có tác động lớn đến môi trường, thuộc danh mục do Chính phủ quy định.

Đối với chiến lược ngành, lĩnh vực, cần đối chiếu danh mục áp dụng tại Phụ lục I của Nghị định 08/2022/NĐ-CP và những văn bản sửa đổi, bổ sung có hiệu lực.

Không nên kết luận một chiến lược phải lập ĐMC chỉ dựa trên tên gọi hoặc việc chiến lược có đề cập đến lĩnh vực môi trường.

2.2. Quy hoạch thuộc đối tượng phải thực hiện ĐMC

Theo Điều 25 Luật Bảo vệ môi trường, các nhóm quy hoạch thuộc đối tượng gồm:

Loại quy hoạch	Nội dung môi trường cần quan tâm
Quy hoạch tổng thể quốc gia	Phân bố không gian phát triển, sử dụng tài nguyên, bảo vệ môi trường
Quy hoạch không gian biển quốc gia	Khai thác không gian biển, hệ sinh thái và tài nguyên biển
Quy hoạch sử dụng đất quốc gia	Chuyển đổi sử dụng đất, bảo vệ đất và hệ sinh thái
Quy hoạch vùng	Tác động liên tỉnh, liên vùng và tác động tích lũy
Quy hoạch tỉnh	Phát triển công nghiệp, đô thị, hạ tầng, tài nguyên và môi trường
Quy hoạch đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt	Tác động từ định hướng phát triển thuộc phạm vi quy hoạch
Quy hoạch ngành quốc gia	Các trường hợp thuộc danh mục quy định
Quy hoạch có tính chất kỹ thuật, chuyên ngành	Những quy hoạch có tác động lớn đến môi trường thuộc diện áp dụng

 

Đối với các loại quy hoạch khác, cần kiểm tra cụ thể quy định pháp luật để xác định có phải thực hiện ĐMC hay không.

2.3. Điều chỉnh quy hoạch có phải thực hiện lại ĐMC?

Việc điều chỉnh mục tiêu của một số quy hoạch thuộc Điều 25 có thể làm phát sinh yêu cầu thực hiện ĐMC.

Tuy nhiên, theo Điều 22 Luật Quy hoạch 112/2025/QH15, việc lập báo cáo ĐMC có ngoại lệ đối với trường hợp điều chỉnh quy hoạch theo trình tự, thủ tục rút gọn tại Điều 54 của luật.

Vì vậy, trước khi thực hiện, cần xác định:

• Loại quy hoạch cần điều chỉnh.

• Mục tiêu và nội dung thay đổi.

• Phạm vi ảnh hưởng của việc điều chỉnh.

• Trình tự, thủ tục điều chỉnh được áp dụng.

• Những yêu cầu môi trường liên quan.

Không phải mọi trường hợp điều chỉnh quy hoạch đều mặc nhiên phải lập lại toàn bộ báo cáo ĐMC.

3. Căn cứ pháp lý để thực hiện đánh giá môi trường chiến lược

Hoạt động ĐMC phải tuân thủ đồng thời pháp luật bảo vệ môi trường và pháp luật quy hoạch. Đặc biệt, năm 2026 có các văn bản mới về quy hoạch và hướng dẫn môi trường, do đó cơ quan lập quy hoạch và đơn vị tư vấn cần cập nhật trước khi xác định nhiệm vụ, nội dung báo cáo.

3.1. Các văn bản pháp luật quan trọng

Văn bản pháp luật	Nội dung liên quan
Luật Bảo vệ môi trường 72/2020/QH14 và các văn bản sửa đổi	Khái niệm, đối tượng, trách nhiệm và nội dung ĐMC
Luật 146/2025/QH15	Sửa đổi một số quy định pháp luật về nông nghiệp và môi trường
Luật Quy hoạch 112/2025/QH15	Yêu cầu lập, thẩm định ĐMC đồng thời với quy hoạch
Nghị định 08/2022/NĐ-CP và văn bản sửa đổi	Hướng dẫn pháp luật bảo vệ môi trường, danh mục đối tượng ĐMC
Thông tư 02/2022/TT-BTNMT và văn bản sửa đổi	Nội dung và biểu mẫu ĐMC
Thông tư 09/2026/TT-BNNMT	Sửa đổi, bổ sung Thông tư 02/2022/TT-BTNMT

Ngoài các văn bản nêu trên, quá trình lập báo cáo cần sử dụng quy chuẩn kỹ thuật môi trường, dữ liệu tài nguyên và những quy hoạch cấp trên có liên quan.

3.2. Quy định tại Điều 25, 26 và 27 Luật Bảo vệ môi trường

Ba điều khoản đóng vai trò nền tảng gồm:

Điều 25 – Đối tượng ĐMC: Xác định những chiến lược, quy hoạch và trường hợp điều chỉnh thuộc phạm vi phải đánh giá.

Điều 26 – Thực hiện ĐMC: Quy định trách nhiệm tổ chức đánh giá, hình thức thể hiện kết quả và cơ chế xem xét, thẩm định.

Điều 27 – Nội dung ĐMC: Xác định những nội dung cần thực hiện đối với chiến lược và quy hoạch.

Đây là cơ sở pháp lý trực tiếp để xây dựng phạm vi nhiệm vụ, chương trình đánh giá và báo cáo ĐMC.

3.3. Quy định mới về thời điểm thực hiện ĐMC năm 2026

Luật Quy hoạch 112/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/03/2026.

Theo Điều 22, báo cáo ĐMC phải được lập và thẩm định đồng thời với quá trình lập, thẩm định quy hoạch, trừ trường hợp điều chỉnh theo thủ tục rút gọn được pháp luật quy định.

Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với công tác tổ chức thực hiện.

Đơn vị tư vấn môi trường cần phối hợp với nhóm lập quy hoạch từ giai đoạn xây dựng phương án, không nên đợi đến khi nội dung quy hoạch đã hoàn thiện mới bắt đầu đánh giá.

4. Quy trình thực hiện đánh giá môi trường chiến lược chi tiết

Quy trình thực hiện ĐMC thường bao gồm các công việc từ rà soát pháp lý, thu thập thông tin đến đánh giá, dự báo và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường. Trong thực tế, các bước này có sự liên kết và cần được cập nhật theo tiến độ hoàn thiện phương án chiến lược, quy hoạch.

Bước 1: Xác định đối tượng, phạm vi và nhiệm vụ ĐMC

Trước tiên, cần xác định chính xác chiến lược hoặc quy hoạch thuộc đối tượng phải thực hiện ĐMC.

Sau đó, đơn vị thực hiện nghiên cứu mục tiêu, phạm vi không gian, thời kỳ quy hoạch và những định hướng phát triển có khả năng tạo ra tác động môi trường.

Ví dụ, đối với quy hoạch tỉnh, phạm vi ĐMC có thể bao gồm toàn bộ địa bàn tỉnh và các không gian môi trường liên quan, như lưu vực sông hoặc khu vực chịu ảnh hưởng liên vùng.

Kết quả của bước này là cơ sở xây dựng đề cương, lựa chọn phương pháp và kế hoạch thu thập dữ liệu.

Bước 2: Thu thập thông tin, dữ liệu và tài liệu môi trường

Đây là bước quan trọng quyết định chất lượng của quá trình đánh giá.

Những tài liệu thường cần chuẩn bị gồm:

• Dự thảo chiến lược hoặc quy hoạch.

• Bản đồ hiện trạng sử dụng đất.

• Bản đồ định hướng phát triển không gian.

• Dữ liệu chất lượng nước, không khí và đất.

• Thông tin về tài nguyên nước, rừng và đa dạng sinh học.

• Báo cáo hiện trạng môi trường.

• Dữ liệu dân cư và phát triển kinh tế – xã hội.

• Kịch bản biến đổi khí hậu.

• Các quy hoạch, chiến lược cấp trên có liên quan.

Đối với những tài liệu có thời điểm xây dựng đã lâu, cần đánh giá mức độ phù hợp với hiện trạng và xác định nhu cầu cập nhật.

Bước 3: Phân tích hiện trạng và các vấn đề môi trường chính

Sau khi thu thập dữ liệu, đơn vị tư vấn tiến hành đánh giá hiện trạng và những xu hướng môi trường nổi bật.

Nội dung có thể bao gồm chất lượng nước mặt, nước dưới đất, không khí, tài nguyên đất, rừng, đa dạng sinh học và các khu vực nhạy cảm.

Đồng thời, cần xác định những nguồn gây ô nhiễm hiện hữu và nguy cơ môi trường trong tương lai.

Ví dụ, khu vực dự kiến phát triển công nghiệp nằm trong lưu vực có nguồn nước hạn chế cần được xem xét kỹ về khả năng cấp nước và tiếp nhận nước thải.

Mục tiêu của bước này là xác định đúng những vấn đề cần ưu tiên đánh giá, tránh phân tích quá nhiều yếu tố nhưng thiếu trọng tâm.

Bước 4: Xác định các phương án và kịch bản phát triển

ĐMC có giá trị lớn nhất khi hỗ trợ so sánh những phương án phát triển khả thi.

Đơn vị thực hiện có thể nghiên cứu:

• Phương án duy trì xu hướng phát triển hiện tại.

• Phương án tăng trưởng công nghiệp hoặc đô thị nhanh.

• Phương án phát triển có kiểm soát, ưu tiên hạ tầng môi trường.

• Các phương án bố trí không gian khác nhau trong quy hoạch.

Mỗi phương án cần được phân tích trên cơ sở nhu cầu tài nguyên, áp lực môi trường và khả năng đáp ứng của hạ tầng.

Bước 5: Đánh giá và dự báo tác động môi trường

Đây là nội dung trọng tâm của quá trình thực hiện ĐMC.

Các tác động cần xem xét có thể gồm:

• Thay đổi mục đích sử dụng đất.

• Gia tăng nhu cầu khai thác nước.

• Phát sinh nước thải, khí thải và chất thải rắn.

• Ảnh hưởng đến hệ sinh thái và đa dạng sinh học.

• Tác động đến khu dân cư và sinh kế.

• Tác động tích lũy của nhiều hoạt động phát triển.

• Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.

Để nâng cao độ tin cậy, đơn vị tư vấn cần sử dụng phương pháp phù hợp với dữ liệu, phạm vi và đặc điểm của quy hoạch.

Bước 6: Đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường

Trên cơ sở kết quả đánh giá, báo cáo cần đề xuất những giải pháp có thể tích hợp vào chiến lược, quy hoạch.

Ví dụ:

• Điều chỉnh khu vực bố trí công nghiệp để hạn chế tác động đến nguồn nước.

• Bảo vệ các khu vực sinh thái nhạy cảm.

• Dành quỹ đất phù hợp cho công trình xử lý chất thải.

• Định hướng sử dụng tiết kiệm tài nguyên.

• Xây dựng giải pháp phòng ngừa và thích ứng với biến đổi khí hậu.

• Đề xuất chương trình theo dõi các vấn đề môi trường trọng tâm.

Giải pháp cần cụ thể, phù hợp với thẩm quyền và có khả năng triển khai trong quá trình thực hiện quy hoạch.

Bước 7: Tham vấn các bên liên quan và hoàn thiện báo cáo

Hoạt động tham vấn giúp bổ sung dữ liệu, ghi nhận ý kiến chuyên môn và xác định những vấn đề có thể chưa được phản ánh đầy đủ.

Đơn vị tư vấn cần phối hợp với cơ quan lập chiến lược, quy hoạch để tổ chức công việc tham vấn theo yêu cầu áp dụng.

Kết quả tham vấn phải được tổng hợp, xem xét, tiếp thu hoặc giải trình và thể hiện trong nội dung báo cáo.

Bước 8: Phối hợp thẩm định và hoàn thiện hồ sơ ĐMC

Đối với quy hoạch, kết quả ĐMC được lập thành báo cáo riêng, kèm theo hồ sơ trình thẩm định quy hoạch.

Cơ quan chủ trì thẩm định quy hoạch có trách nhiệm thẩm định kết quả ĐMC trong quá trình thẩm định quy hoạch.

Sau khi có ý kiến của các cơ quan liên quan, đơn vị lập báo cáo cần phối hợp giải trình và cập nhật nội dung phù hợp.

Bảng tổng hợp quy trình thực hiện ĐMC

Bước	Công việc	Kết quả đầu ra
1	Rà soát pháp lý, xác định đối tượng	Đề cương và phạm vi ĐMC
2	Thu thập dữ liệu, tài liệu	Bộ dữ liệu đầu vào
3	Đánh giá hiện trạng	Báo cáo hiện trạng, các vấn đề môi trường chính
4	Xây dựng, phân tích kịch bản	Các phương án cần đánh giá
5	Dự báo tác động	Kết quả phân tích và so sánh
6	Đề xuất giải pháp môi trường	Kiến nghị điều chỉnh, giảm thiểu tác động
7	Tham vấn và hoàn thiện	Báo cáo ĐMC được bổ sung
8	Phối hợp thẩm định	Hồ sơ hoàn thiện theo kết quả xem xét

Lưu ý: Đây là quy trình tổ chức công việc chuyên môn, không phải một thủ tục hành chính độc lập có thời hạn cố định cho tất cả các loại chiến lược, quy hoạch.

5. Nội dung báo cáo khi thực hiện đánh giá môi trường chiến lược

Báo cáo ĐMC là sản phẩm quan trọng của quá trình đánh giá, thể hiện những phát hiện về môi trường và kiến nghị đối với phương án phát triển. Nội dung báo cáo cần phù hợp Điều 27 Luật Bảo vệ môi trường, đồng thời tuân thủ các biểu mẫu hướng dẫn đang có hiệu lực.

5.1. Nội dung ĐMC của chiến lược

Đối với chiến lược, nội dung đánh giá tập trung vào sự phù hợp của các chính sách phát triển với quan điểm, mục tiêu và quy định về bảo vệ môi trường, phát triển bền vững.

Trên cơ sở đó, báo cáo kiến nghị điều chỉnh hoặc hoàn thiện nội dung chiến lược để hạn chế nguy cơ môi trường và sử dụng hợp lý tài nguyên.

5.2. Nội dung ĐMC của quy hoạch

Đối với quy hoạch, nội dung đánh giá cần phân tích chi tiết hơn, gồm:

1. Những nội dung quy hoạch có khả năng tác động đến môi trường.

2. Phạm vi không gian và thời kỳ đánh giá.

3. Các thành phần môi trường và di sản thiên nhiên có thể chịu tác động.

4. Phương pháp đánh giá được lựa chọn.

5. Sự phù hợp với quan điểm, mục tiêu và chính sách bảo vệ môi trường.

6. Những vấn đề môi trường chính có tính tích cực và tiêu cực.

7. Tác động của biến đổi khí hậu.

8. Dự báo xu hướng biến đổi môi trường.

9. Giải pháp duy trì tác động tích cực và giảm thiểu tác động tiêu cực.

10. Định hướng bảo vệ môi trường.

11. Kết quả tham vấn các bên liên quan.

12. Những kiến nghị cần tiếp tục xem xét.

5.3. Cấu trúc báo cáo ĐMC của quy hoạch

Về chuyên môn, báo cáo có thể được tổ chức theo các nhóm nội dung sau:

Phần nội dung	Nội dung cần thể hiện
Mở đầu	Căn cứ pháp lý, tổ chức thực hiện, phương pháp
Tổng quan quy hoạch	Mục tiêu, phạm vi, định hướng phát triển
Phạm vi ĐMC	Không gian, thời kỳ và các vấn đề môi trường trọng tâm
Hiện trạng môi trường	Điều kiện môi trường, tài nguyên và xu hướng biến đổi
Đánh giá tác động	Dự báo, so sánh phương án, tác động tích lũy
Giải pháp môi trường	Định hướng bảo vệ môi trường và kiến nghị điều chỉnh
Tham vấn	Tổng hợp, tiếp thu và giải trình
Kết luận	Kết quả đánh giá và các kiến nghị

Đây là cách nhóm nội dung để thuận tiện triển khai; cấu trúc báo cáo chính thức phải tuân thủ mẫu pháp lý áp dụng.

5.4. Mẫu báo cáo ĐMC theo quy định

Theo Điều 11 Thông tư 02/2022/TT-BTNMT và các văn bản sửa đổi, nội dung ĐMC được hướng dẫn tại Phụ lục II.

Biểu mẫu	Đối tượng áp dụng
Mẫu số 01a	Nội dung đánh giá môi trường chiến lược của chiến lược
Mẫu số 01b	Báo cáo đánh giá môi trường chiến lược của quy hoạch

Khi thực hiện ĐMC năm 2026, cần đối chiếu phiên bản biểu mẫu còn hiệu lực sau các lần sửa đổi, bổ sung.

6. Các phương pháp được sử dụng khi thực hiện đánh giá môi trường chiến lược

ĐMC thường đánh giá những vấn đề môi trường có phạm vi không gian rộng và thời gian dài. Vì vậy, việc kết hợp nhiều phương pháp phân tích sẽ giúp nhận diện tác động đầy đủ hơn, nâng cao độ tin cậy và hỗ trợ lựa chọn phương án phát triển phù hợp.

6.1. Phương pháp ma trận đánh giá

Phương pháp ma trận giúp xác định mối quan hệ giữa những định hướng phát triển và thành phần môi trường.

Ví dụ:

Hoạt động phát triển	Nước	Không khí	Đất	Hệ sinh thái
Phát triển công nghiệp	Tác động đáng kể	Tác động đáng kể	Có tác động	Có thể tác động
Phát triển đô thị	Có tác động	Có tác động	Tác động đáng kể	Có thể tác động
Mở rộng giao thông	Có thể tác động	Có tác động	Có tác động	Có thể tác động
Phát triển cây xanh	Tích cực	Tích cực	Tích cực	Tích cực

Bảng mang tính minh họa. Mức độ tác động thực tế phải được xác định từ dữ liệu và tiêu chí đánh giá phù hợp.

6.2. Phương pháp GIS

GIS hỗ trợ phân tích không gian thông qua việc chồng xếp các lớp dữ liệu về hiện trạng và quy hoạch.

Ví dụ, có thể đối chiếu các khu vực dự kiến phát triển công nghiệp với nguồn nước, rừng, khu bảo tồn, dân cư và vùng ngập lụt.

Phương pháp này giúp nhận diện khu vực nhạy cảm hoặc những vị trí có khả năng phát sinh xung đột môi trường.

6.3. Phương pháp phân tích xu hướng

Phương pháp này sử dụng dữ liệu theo thời gian để nhận diện và dự báo sự biến động của những chỉ tiêu môi trường.

Ví dụ, khi quy hoạch định hướng tăng dân số và mở rộng đô thị, đơn vị thực hiện có thể nghiên cứu xu hướng gia tăng lượng nước thải, chất thải rắn và nhu cầu cấp nước.

6.4. Phương pháp đánh giá tác động tích lũy

Tác động tích lũy được hình thành khi nhiều hoạt động phát triển đồng thời gây ảnh hưởng đến một khu vực.

Ví dụ, nhiều khu công nghiệp cùng hoạt động trong một lưu vực có thể làm gia tăng tổng tải lượng ô nhiễm đối với nguồn nước.

ĐMC cần xem xét những tác động tổng hợp này, thay vì chỉ đánh giá riêng từng hoạt động.

6.5. Phương pháp so sánh kịch bản

Các kịch bản phát triển được so sánh theo những tiêu chí về tài nguyên, chất thải, môi trường và khả năng thích ứng.

Việc so sánh giúp xác định phương án có thể đáp ứng mục tiêu phát triển với mức độ rủi ro môi trường phù hợp hơn.

7. Ví dụ thực hiện đánh giá môi trường chiến lược đối với quy hoạch phát triển công nghiệp

Để hình dung rõ cách triển khai, có thể xem xét một tình huống giả định về quy hoạch phát triển cụm công nghiệp. Ví dụ này cho thấy cách xác định áp lực môi trường từ định hướng phát triển và sử dụng kết quả đánh giá để đề xuất giải pháp quy hoạch.

7.1. Thông tin phương án quy hoạch giả định

Giả định một tỉnh nghiên cứu phương án phát triển thêm 10 cụm công nghiệp, với diện tích bình quân 40 ha/cụm.

Chỉ tiêu	Giá trị giả định
Số cụm công nghiệp	10 cụm
Diện tích bình quân	40 ha/cụm
Tổng diện tích phát triển	400 ha
Nhu cầu cấp nước bình quân khi lấp đầy	800 m³/ngày đêm/cụm
Nhu cầu cấp nước toàn bộ	8.000 m³/ngày đêm

Các con số trên phục vụ minh họa phương pháp đánh giá, không phải định mức kỹ thuật bắt buộc.

7.2. Xác định các vấn đề môi trường trọng tâm

Đối với phương án này, nhóm chuyên gia ĐMC có thể xác định những vấn đề chính gồm:

• Nhu cầu sử dụng đất và chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

• Khả năng cung cấp nước phục vụ sản xuất.

• Khối lượng nước thải và khả năng tiếp nhận của nguồn nước.

• Chất thải công nghiệp và nhu cầu xử lý.

• Tác động đến giao thông, dân cư và hệ sinh thái.

• Tác động tích lũy khi nhiều cụm công nghiệp hoạt động.

7.3. So sánh các phương án phân bố cụm công nghiệp

Giả định có hai phương án:

Tiêu chí	Phương án A	Phương án B
Phân bố cụm công nghiệp	Tập trung phần lớn trong một khu vực	Phân bố tại các khu vực có hạ tầng phù hợp
Khả năng cấp nước	Có nguy cơ thiếu vào mùa khô	Thuận lợi hơn theo dữ liệu giả định
Nhu cầu đầu tư xử lý nước thải	Cao	Có thể bố trí theo từng khu vực
Áp lực lên nguồn tiếp nhận	Tập trung	Phân tán hơn nhưng cần đánh giá từng nơi
Yêu cầu giao thông	Cần mở rộng một số tuyến	Phụ thuộc kết nối hiện hữu

Kết quả so sánh không có nghĩa phương án B luôn tốt hơn. Việc lựa chọn phải dựa trên dữ liệu thực tế và đánh giá tổng hợp các yếu tố kinh tế, xã hội, môi trường.

7.4. Đề xuất giải pháp từ kết quả ĐMC

Trên cơ sở đánh giá, báo cáo có thể kiến nghị:

• Ưu tiên phát triển công nghiệp tại những khu vực bảo đảm điều kiện cấp nước.

• Xác định tiến độ đầu tư phù hợp với năng lực hạ tầng môi trường.

• Hạn chế bố trí ngành nghề có nguy cơ ô nhiễm cao tại khu vực nhạy cảm.

• Bảo vệ các hành lang sông, suối và những vùng có giá trị sinh thái.

• Yêu cầu các dự án đầu tư thứ cấp thực hiện thủ tục môi trường tương ứng.

Ví dụ cho thấy việc thực hiện đánh giá môi trường chiến lược có thể trực tiếp hỗ trợ hoàn thiện phương án quy hoạch, chứ không chỉ dừng lại ở việc mô tả các nguy cơ ô nhiễm.

8. Thời gian và chi phí thực hiện đánh giá môi trường chiến lược

Thời gian và chi phí thực hiện ĐMC phụ thuộc vào quy mô nhiệm vụ, phạm vi đánh giá, chất lượng dữ liệu đầu vào và yêu cầu phối hợp với quá trình lập quy hoạch. Vì vậy, cần xác định kế hoạch phù hợp với từng trường hợp, không áp dụng một định mức chung khi chưa có cơ sở.

8.1. Thời gian thực hiện ĐMC

Đối với quy hoạch, Điều 22 Luật Quy hoạch 112/2025/QH15 quy định báo cáo ĐMC phải được lập và thẩm định đồng thời với quá trình lập, thẩm định quy hoạch.

Vì vậy, thời gian thực hiện phải gắn với tiến độ của nhiệm vụ quy hoạch.

Các yếu tố ảnh hưởng gồm phạm vi khảo sát, thời gian thu thập dữ liệu, số phương án cần phân tích, yêu cầu tham vấn và mức độ chỉnh sửa sau khi có ý kiến thẩm định.

Không có một thời hạn lập và thẩm định ĐMC cố định áp dụng cho mọi loại chiến lược, quy hoạch.

8.2. Những yếu tố quyết định chi phí ĐMC

Chi phí có thể chịu ảnh hưởng bởi:

• Quy mô và phạm vi không gian của chiến lược, quy hoạch.

• Số lượng vấn đề môi trường cần phân tích.

• Độ đầy đủ và chất lượng dữ liệu đầu vào.

• Nhu cầu khảo sát, thu thập số liệu bổ sung.

• Số phương án, kịch bản phát triển cần so sánh.

• Yêu cầu lập bản đồ, phân tích GIS và dự báo.

• Khối lượng tham vấn, giải trình và hoàn thiện báo cáo.

8.3. Ví dụ phân bổ ngân sách thực hiện ĐMC

Giả định một nhiệm vụ tư vấn có tổng ngân sách 500 triệu đồng, có thể minh họa cơ cấu công việc như sau:

Hạng mục	Tỷ lệ giả định	Chi phí
Thu thập và xử lý dữ liệu	15%	75 triệu đồng
Khảo sát, phân tích hiện trạng	20%	100 triệu đồng
Đánh giá, dự báo tác động	30%	150 triệu đồng
Lập báo cáo, bản đồ và tài liệu	20%	100 triệu đồng
Tham vấn, hoàn thiện	10%	50 triệu đồng
Dự phòng	5%	25 triệu đồng
Tổng cộng	100%	500 triệu đồng

Lưu ý: Đây là ví dụ giả định về phân bổ ngân sách, không phải báo giá dịch vụ, đơn giá nhà nước hoặc chi phí bắt buộc.

Khi xây dựng dự toán chính thức, cần căn cứ nhiệm vụ được giao, quy định tài chính áp dụng và khối lượng công việc cụ thể.

9. Trách nhiệm thực hiện và thẩm định báo cáo ĐMC

Việc thực hiện ĐMC có sự tham gia của cơ quan lập chiến lược, quy hoạch, đơn vị tư vấn và cơ quan thẩm định. Phân định đúng trách nhiệm giúp bảo đảm quá trình đánh giá được tổ chức đúng pháp luật và các kiến nghị môi trường được xem xét trong quá trình ra quyết định.

9.1. Trách nhiệm của cơ quan lập chiến lược, quy hoạch

Theo Điều 26 Luật Bảo vệ môi trường, cơ quan, tổ chức được giao nhiệm vụ xây dựng chiến lược, quy hoạch thuộc đối tượng ĐMC chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện đánh giá.

Cơ quan này cần phối hợp cung cấp tài liệu, xác định yêu cầu đánh giá và xem xét các kiến nghị môi trường khi hoàn thiện chiến lược, quy hoạch.

9.2. Vai trò của đơn vị tư vấn ĐMC

Đơn vị tư vấn có thể đảm nhận những công việc chuyên môn như xử lý dữ liệu, phân tích hiện trạng, dự báo tác động, lập báo cáo và hỗ trợ giải trình.

Tuy nhiên, việc thuê tư vấn không làm thay đổi trách nhiệm tổ chức ĐMC của cơ quan được giao lập chiến lược, quy hoạch.

9.3. Cơ chế thẩm định kết quả ĐMC

Đối với chiến lược, kết quả ĐMC được tích hợp trong hồ sơ trình phê duyệt và được cơ quan có thẩm quyền xem xét.

Đối với quy hoạch, kết quả ĐMC được lập thành báo cáo riêng kèm hồ sơ trình thẩm định quy hoạch.

Cơ quan chủ trì thẩm định quy hoạch có trách nhiệm thẩm định kết quả ĐMC trong quá trình thẩm định quy hoạch. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường ở trung ương tham gia ý kiến theo quy định pháp luật hiện hành.

ĐMC không phải thủ tục cấp giấy phép môi trường độc lập.

10. Phân biệt thực hiện ĐMC với ĐTM và giấy phép môi trường

Đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường và giấy phép môi trường là ba công cụ pháp lý có mục đích khác nhau. Nhận diện đúng sự khác biệt giúp cơ quan lập quy hoạch và chủ đầu tư tránh lựa chọn nhầm loại hồ sơ.

10.1. Bảng so sánh ĐMC, ĐTM và giấy phép môi trường

Tiêu chí	ĐMC	ĐTM	Giấy phép môi trường
Đối tượng	Chiến lược, quy hoạch thuộc diện quy định	Dự án đầu tư thuộc đối tượng ĐTM	Dự án, cơ sở thuộc đối tượng cấp phép
Mục đích	Lồng ghép bảo vệ môi trường vào định hướng phát triển	Đánh giá tác động và giải pháp môi trường của dự án	Quản lý những nội dung môi trường được cấp phép
Phạm vi	Rộng, dài hạn	Một dự án cụ thể	Theo hoạt động và nguồn thải
Thời điểm	Đồng thời với quá trình lập chiến lược, quy hoạch	Theo trình tự chuẩn bị đầu tư	Theo các mốc cấp phép tương ứng
Kết quả	Nội dung hoặc báo cáo ĐMC	Kết quả thẩm định ĐTM	Giấy phép môi trường

10.2. ĐMC có thay thế ĐTM của dự án đầu tư không?

Không.

Ví dụ, khi một tỉnh lập quy hoạch phát triển công nghiệp, ĐMC được thực hiện đối với quy hoạch thuộc đối tượng pháp luật quy định.

Sau đó, khi doanh nghiệp triển khai một dự án xây dựng nhà máy thuộc đối tượng phải thực hiện ĐTM, doanh nghiệp vẫn phải lập và hoàn thành thủ tục ĐTM theo quy định.

Tương tự, nếu dự án thuộc diện cấp giấy phép môi trường, chủ đầu tư vẫn phải thực hiện thủ tục cấp phép tương ứng.

11. Những sai sót cần tránh khi thực hiện đánh giá môi trường chiến lược

Trong thực tế, chất lượng báo cáo ĐMC có thể bị hạn chế nếu công tác đánh giá được triển khai quá muộn, dữ liệu thiếu cập nhật hoặc những kiến nghị môi trường không gắn với phương án phát triển. Đây là những vấn đề cần được nhận diện ngay từ giai đoạn chuẩn bị nhiệm vụ.

11.1. Triển khai ĐMC sau khi đã hoàn thiện quy hoạch

Đây là cách thực hiện chưa phù hợp với nguyên tắc đánh giá đồng thời.

Khi phương án quy hoạch đã được thống nhất, việc điều chỉnh theo kiến nghị môi trường có thể gặp nhiều khó khăn.

Giải pháp là phối hợp nhóm chuyên gia ĐMC ngay từ giai đoạn xây dựng phương án.

11.2. Sử dụng dữ liệu hiện trạng không cập nhật

Dữ liệu môi trường cũ có thể không phản ánh đúng nguồn thải, cơ cấu sử dụng đất hoặc áp lực phát triển hiện tại.

Đơn vị tư vấn cần kiểm tra nguồn dữ liệu và bổ sung thông tin khi cần.

11.3. Không đánh giá đầy đủ tác động tích lũy

Nhiều hoạt động phát triển có thể cùng tác động đến một nguồn nước, một hệ sinh thái hoặc một khu vực dân cư.

Nếu chỉ xem xét riêng từng hoạt động, báo cáo có thể đánh giá thấp áp lực tổng hợp lên môi trường.

11.4. Thiếu so sánh các phương án phát triển

Báo cáo ĐMC không nên chỉ mô tả tác động của phương án đã được lựa chọn.

Việc so sánh các phương án khả thi giúp làm rõ sự đánh đổi giữa lợi ích phát triển và yêu cầu bảo vệ môi trường.

11.5. Đề xuất giải pháp quá chung chung

Những đề xuất như tăng cường bảo vệ môi trường hoặc kiểm soát ô nhiễm chưa đủ để hỗ trợ điều chỉnh quy hoạch nếu không xác định rõ nội dung và phạm vi thực hiện.

Giải pháp cần gắn với khu vực, định hướng phát triển và vấn đề môi trường cụ thể.

Minh Phương Corp – Tư vấn thực hiện đánh giá môi trường chiến lược

Thực hiện đánh giá môi trường chiến lược đòi hỏi kết hợp kiến thức về pháp luật môi trường, quy hoạch, tài nguyên thiên nhiên và phương pháp phân tích tác động. Vì vậy, việc phối hợp với đơn vị tư vấn chuyên môn giúp cơ quan, tổ chức chủ động hơn trong quá trình chuẩn bị tài liệu, nghiên cứu và hoàn thiện báo cáo.

Minh Phương Corp cung cấp dịch vụ tư vấn môi trường, hỗ trợ rà soát yêu cầu pháp lý, thu thập dữ liệu, đánh giá những vấn đề môi trường chính và chuẩn bị hồ sơ phù hợp với từng nhiệm vụ.

Bên cạnh tư vấn ĐMC, Minh Phương Corp còn hỗ trợ đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường, báo cáo đề xuất cấp giấy phép môi trường và các thủ tục pháp lý môi trường của dự án đầu tư.

Website: https://minhphuongcorp.com.vn

Hotline: 0903 649 782

Kết luận

Thực hiện đánh giá môi trường chiến lược là một trong những yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm các định hướng phát triển kinh tế – xã hội được xem xét đầy đủ dưới góc độ tài nguyên và môi trường.

Thông qua quá trình thu thập dữ liệu, đánh giá hiện trạng, dự báo tác động, so sánh phương án và đề xuất giải pháp, ĐMC giúp nhận diện sớm những nguy cơ có thể phát sinh trong quá trình triển khai chiến lược, quy hoạch.

Đặc biệt, theo pháp luật năm 2026, việc xác định đúng đối tượng, tổ chức đánh giá đồng thời với quá trình lập quy hoạch và sử dụng biểu mẫu phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong công tác chuẩn bị, thẩm định hồ sơ.

Một báo cáo ĐMC có chất lượng không chỉ đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn phải góp phần nâng cao chất lượng quy hoạch, hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường và hỗ trợ lựa chọn phương án phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Thực hiện đánh giá môi trường chiến lược là gì?

Là quá trình nhận diện, dự báo các vấn đề môi trường chính và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường để lồng ghép vào chiến lược, quy hoạch thuộc đối tượng pháp luật quy định.

Khi nào phải thực hiện ĐMC?

ĐMC được thực hiện đồng thời với quá trình xây dựng chiến lược, quy hoạch thuộc đối tượng phải đánh giá.

Ai có trách nhiệm thực hiện ĐMC?

Cơ quan, tổ chức được giao nhiệm vụ xây dựng chiến lược, quy hoạch thuộc đối tượng ĐMC có trách nhiệm tổ chức thực hiện.

Đối tượng phải thực hiện ĐMC được quy định ở đâu?

Đối tượng được quy định tại Điều 25 Luật Bảo vệ môi trường và các văn bản hướng dẫn liên quan.

Quy trình thực hiện ĐMC gồm những bước nào?

Về chuyên môn, có thể tổ chức theo tám bước: xác định phạm vi, thu thập dữ liệu, đánh giá hiện trạng, xây dựng kịch bản, dự báo tác động, đề xuất giải pháp, tham vấn và phối hợp thẩm định.

Mẫu báo cáo ĐMC được quy định ở đâu?

Nội dung và biểu mẫu được hướng dẫn tại Phụ lục II Thông tư 02/2022/TT-BTNMT và những văn bản sửa đổi, bổ sung có hiệu lực.

ĐMC có bắt buộc đối với nhà máy sản xuất không?

Một dự án nhà máy riêng lẻ không mặc nhiên thuộc đối tượng phải thực hiện ĐMC. Cần xác định nghĩa vụ về ĐTM, giấy phép môi trường hoặc thủ tục môi trường khác của dự án.

Có phải mọi quy hoạch đều phải lập ĐMC?

Không. Chỉ những chiến lược, quy hoạch thuộc đối tượng quy định mới phải thực hiện ĐMC.

Điều chỉnh quy hoạch có cần thực hiện ĐMC không?

Tùy trường hợp. Cần kiểm tra loại quy hoạch, nội dung điều chỉnh và thủ tục áp dụng, bao gồm quy định về điều chỉnh theo trình tự, thủ tục rút gọn.

 

CÔNG TY CP TƯ VẤN ĐẦU TƯ & THIẾT KẾ XÂY DỰNG MINH PHƯƠNG

Địa chỉ: Số 28B Mai Thị Lựu, Phường Đa Kao, Q.1, TPHCM

Hotline:  0903649782 - (028) 3514 6426

Email: nguyenthanhmp156@gmail.com