Kỹ thuật chăn nuôi gia cầm

Kỹ thuật chăn nuôi gia cầm, dự án phát triển chăn nuôi gia súc, gia cầm hiện nay và quy trình thực hiện đầu tư chăn nuôi gà, vịt và heo, bò trong tình hình mới.

Dự án chăn nuôi gia cầm Việt nam

MỞ ĐẦU

Ngày 16 tháng 1 năm 2008, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 10/2008/QĐ- TTg về việc “Phê duyệt chiến lược phát triển chăn nuôi đến năm 2020”. Đây là hành lang pháp lý vô cùng quan trọng và cần thiết, định hướng cho sự phát triển của ngành chăn nuôi nói chung  chăn nuôi gia cầm nói riêng. Theo đó cần “đẩy nhanh việc đổi mới  phát triển chăn nuôi gia cầm theo hướng trang trại, công nghiệp và nuôi chăn thả có kiểm soát” để đến năm 2020, ngành chăn nuôi gia cầm phải trở thành ngành sản xuất hàng hoá hiệu quả và bền vững. Mục tiêu phải đạt  tổng đàn  tăng bình quân từ 2008 đến 2020  5%/năm, đến năm 2020 đàn gà đạt 300 triệu con, trong đó gà công nghiệp chiếm 33%; sản lượng thịt gà đạt 1.760 tấn, chiếm 32% tổng sản lượng thịt xẻ các loại; sản lượng trứng đạt 14 tỷ quả, sản lượng thịt xẻ thuỷ cầm: 293.000 tấn, cho   người/năm đạt 3,0kg. Đây là những chỉ tiêu vô cùng to lớn, đòi hỏi trong hơn một thập kỷ từ nay đến năm 2020 ngành chăn nuôi phải thực hiện đồng bộ,  hiệu quả một loạt các giải pháp quan trọng như trong công tác quy hoạch  bố trí đất đai, tổ chức sản xuất, khoa học công nghệ, tài chính và tín dụng, sản xuất và kiểm soát chất lượng thức ăn gia cầm, phòng chống dịch bệnh, giết mổ chế biến, thị trường, tạo nguồn nhân lực, đặc biệt là bảo vệ môi trường trong quá trình phát triển chăn nuôi gia cầm từ nay đến 2020  các năm tiếp theo.

Trong khuôn khổ bài viết này, chúng tôi xin nêu một số suy nghĩ và kiến nghị liên quan đến các giải pháp khoa học công nghệ và giải pháp tổ chức sản xuất, chính sách. Đặc biệt là “công tác giống gia cầm”, yếu tố tiền đề trong mọi yếu tố của sự phát triển chăn nuôi gia cầm trong chiến lược phát triển chăn nuôi đến 2020.

Phần thứ nhất

HIỆN TRẠNG NGÀNH CHĂN NUÔI GIA CẦM  VIỆT NAM 

ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN ĐẾN NĂM 2020

  1. THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH CHĂN NUÔI 
    1. Chăn nuôi   nghề sản xuất truyền thống lâu đời  chiếm vị trí quan trọng thứ hai (sau chăn nuôi lợn) trong toàn ngành chăn nuôi của Việt Nam. Hàng năm, cung cấp khoảng 350-450 ngàn tấn thịt và hơn 2,5-3,5 tỷ quả trứng. Tuy nhiên, chăn nuôi gà của nước ta vẫn trong tình trạng sản xuất nhỏ, phân tán, lạc hậu, năng suất thấp, dịch bệnh nhiều, sản phẩm hàng hoá còn nhỏ bé. Bình quân sản lượng thịt xẻ, trứng/người chỉ đạt 4,5-5,4kg/người/năm  35 trứng/người/năm.

Sản xuất chưa tương ứng với tiềm năng, sản phẩm chưa đáp ứng đủ nhu cầu xã hội. Một lượng sản phẩm chăn nuôi gà nhập khẩu từ nước ngoài về rất lớn dù thuế suất cao nhưng các sản phẩm nhập khẩu vẫn từng bước chiếm lĩnh một phần thị trường Việt Nam. Như vậy, chăn nuôi gà còn thị trường rộng lớn ở trong nước trong nhiều năm tới mà chúng ta cần chủ động chiếm lĩnh, nhất  hiện nay Việt Nam đã gia nhập tổ chức WTO.

    1. Công nghiệp giết mổ, chế biến nhằm cung cấp các sản phẩm sạch, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và nâng cao giá trị sản phẩm chăn nuôi gà đến nay gần như chưa có gì đáng kể. Đến 01/3/2006, toàn quốc có 136 cơ sở giết mổ, chế biến nhưng phần lớn là các cơ sở nhỏ, dây chuyền thủ công là chính, cơ sở vật chất còn nghèo nàn, chưa đảm bảo vệ sinh môi trường, sản phẩm chưa thực sự đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Bên cạnh đó, công tác kiểm soát, quản lý thị trường còn nhiều bất cập, chưa kiểm soát được việc buôn bán, giết mổ  sống trong các nội thành, nội thị nên người đầu  chưa yên tâm; sản xuất, kinh doanh nhiều khi bị thua lỗ nên đến nay công nghiệp chế biến, giết mổ và thị trường sản phẩm chăn nuôi gà qua chế biến còn gặp nhiều khó khăn. Hiện nay, hơn 95% sản phẩm được tiêu thụ dưới dạng tươi sống. Buôn bán, giết mổ thủ công tràn lan làm ô nhiễm môi trường, lây lan phát tán dịch bệnh. Sản phẩm sản xuất không được chế biến không những làm giảm giá trị ngành chăn nuôi   còn giảm lòng tin của người tiêu dùng, thị trường phát triển không bền vững.
    2. Dịch cúm gia cầm đã bùng phát ở V iệt Nam trong 4 năm qua đã gây tổn thất lớn cho ngành chăn nuôi gia cầm và đặc biệt là chăn nuôi gà để lại hậu quả nặng nề cả về kinh tế, xã hội. Từ tháng 12/2003 đến tháng 6/2007, dịch đã xảy ra 5 đợt, số gà chết và tiêu huỷ gần 50 triệu con, thiệt hại lên đến hàng ngàn tỷ đồng. Dịch cúm gia cầm H5N1 còn gây nguy hiểm, lây nhiễm sang người. Trong 4 năm qua, Việt Nam đã  98 người nhiễm H5N1, trong đó 44 người đã tử vong. Dịch cúm gia cầm còn làm ngừng trệ nhiều ngành sản xuất liên quan, ảnh hưởng lớn đến thị trường, góp phần làm gia tăng lạm phát liên tục trong hai năm qua. Các chuyên gia của Ngân hàng thế giới (WB) đã nhận xét: lạm phát 3 năm qua của Việt Nam do tăng giá xăng dầu  dịch cúm gia cầm do đó lạm phát tiếp tục  mức cao.

Nguyên nhân bùng phát và tái phát dịch chủ yếu do phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ, thả rông; buôn bán, vận chuyển, giết mổ thủ công tràn lan…. Dẫn đến ô nhiễm môi trường nghiêm trọng  làm lây lan dịch bệnh.

Chính phủ đã phải thành lập Ban chỉ đạo phòng chống dịch quốc gia và Ban chỉ đạo phòng chống dịch các cấp từ Trung ương xuống tận các xã, phường. Đã huy động mọi tổ chức chính trị, xã hội…tham gia phòng chống dịch. Thời kỳ cao điểm có đến gần 100.000 người tham gia tiêm phòng và phòng chống dịch. Chi phí phòng chống dịch của Chính phủ và các địa phương trong 4 năm qua tuy chưa thống kê hết được nhưng ước tính lên đến hàng ngàn tỷ đồng. Ngoài ra, còn hàng ngàn tấn hoá chất đã được sử dụng, ảnh hưởng xấu đến môi trường.

    1. Từ những tồn tại và nguy cơ trên, để nâng cao năng suất chăn nuôi, chủ động kiểm soát, khống chế và tiến tới thanh toán bệnh cúm gia cầm, giảm nguồn gốc của nguy cơ lây nhiễm sang người cần đòi hỏi cấp bách phải tổ chức lại ngành chăn nuôi gia cầm đặc biệt là chăn nuôi  theo hướng tập trung, công nghiệp, chăn nuôi  kiểm soát, đồng thời xây dựng ngành công nghiệp chế biến, giết mổ nhằm bảo đảm vệ sinh thú y, vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường, cung cấp các sản phẩm an toàn cho người tiêu dùng  nâng cao giá trị sản phẩm chăn nuôi. Đổi mới ngành chăn nuôi gà còn làm tăng năng suất, hiệu quả và phát triển bền vững, nó phù hợp với sự đi lên của nền kinh tế đất nước theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá  hội nhập kinh tế quốc tế.
    2. Để phòng chống dịch cúm H5N1, Chính phủ Việt Nam đã cam kết với cộng đồng quốc tế huy động mọi nguồn lực cùng thế giới ngăn chặn thảm họa đại dịch cúm trên người. Tại hội nghị Bắc Kinh, Việt Nam đã trình bày kế hoạch hành động khẩn cấp phòng chống đại dịch cúm gia cầm “Sách đỏ” (Red book). Sau tuyên bố Bắc Kinh, Việt Nam đã nỗ lực cùng các nhà tư vấn quốc tế xây dựng chi tiết kế hoạch này “Sách xanh” (Green book). Tại hội nghị APEC diễn ra vào ngày 4-6/5/2006 tại Đà Nẵng, Việt Nam lại một lần nữa nhấn mạnh  kêu gọi cộng đồng các quốc gia APEC tăng cường hỗ trợ Việt Nam trong phòng chống dịch cúm gia cầm và đại dịch cúm trên người và đã được các nước đồng tình và cam kết ủng hộ mạnh mẽ với ngân sách dự kiến cho giai đoạn 2006-2010  452.000.000 USD, trong đó Chính phủ Việt Nam cam kết chi 227.000.000 USD và đề xuất quốc tế hỗ trợ 225.000.000 USD để phòng chống dịch cúm gia cầm. Hiện các nguồn viện trợ đến 2007 đã đạt 38 triệu USD (cho cả ngành nông nghiệp và y tế-Dự án V AHIP). Bên cạnh đó, Ngân hàng thế giới cũng đã cho Việt Nam vay 65 triệu USD để đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh ngành chăn nuôi.

Chính  những  do trên, đề án đổi mới chăn nuôi  giai đoạn 2007-2020 đã được xây

dựng.

    1. Quá trình phát triển ngành chăn nuôi  vào những năm trước 1970 chăn nuôi  

gia đình, nhưng từ năm 1970-1980 với sự giúp đỡ của Chính phủ Cu Ba viện trợ cho nước ta 3 bộ giống thuần chủng: bộ giống  chuyên thịt Plymuoth Rock TD3, TD8, TD9), bộ giống gà kiêm dụng lông màu đỏ (Rosislan, trứng màu), bộ giống gà chuyên trứng (Leghorn BVx, Bvy,L). Cùng thời gian này Hungari viện trợ cho Hà Nội, Bungari viện trợ cho Hải Phòng phát triển  công nghiệp.  được nhà nước đầu  xây dựng hệ thống  bao gồm các Trung tâm  giống dòng thuần ông bà Tam Đảo, Ba Vì, Hồng Sanh, Minh Tâm, các  nghiệp 

sinh sản (bố mẹ) Tam Dương, Lương Mỹ, Hoà Bình, Tàu Đức An, Quảng Ninh… thuộc Liên hiệp các xí nghiệp gia cầm Việt Nam  nhiều xí nghiệp thuộc các tỉnh.

Đến năm 1986 Cu Ba viện trợ tiếp bộ giống gà chuyên thịt Hybro (gồm 4 dòng), năm 1989 nhập từ Hungari  kiêm dụng lông màu Moravia (trừng màu, thịt vàng), năm 1999 nhập từ  Lan giống  lông màu chuyên trứng Goldline 54 (3 dòng). Từ năm 1993 đến nay nhập các giống  cao sản chuyên thịt: AA, ISA, Ross 208  308…  chuyên trứng: Hyline, ISA Brown…  kiêm dụng JA57.

Các giống gà công nghiệp có năng suất cao, tiêu tốn thức ăn thấp nhưng đòi hỏi công nghệ chăn nuôi cao và chưa được thị trường ưa chuộng, vì vậy tốc độ phát triển chậm. Tuy nhập rất nhiều giống nhưng đến nay không lưu giữ được bởi một số giống nhập từ Cu Ba, do năng suất thấp, đến 1990 không phù hợp nên loại bỏ, còn các giống  nhập kế tiếp tuy năng suất cao những không nhập được dòng, giống thuần nên hàng năm vẫn phải nhập.

Tăng trưởng bình quân giai đoạn 2001-2006 giảm 0,41% về số lượng đầu con, trong đó giai đoạn trước cúm tăng 9,02% và giảm trong dịch cúm gia cầm 6,2%. Sản lượng gà tính theo đầu con đã tăng từ 158,03 triệu con năm 2001 và đạt cao nhất vào năm 2003 là 185,22 triệu con. Do dịch cúm gia cầm, năm 2004, đàn gà giảm còn 159,23 triệu con, bằng 86,2% năm 2003, năm 2005 đàn  đạt 159,35 triệu con, tăng 0,09% so với 2004; năm 2006, đàn  đạt 151,9 triệu con, giảm 4,67% so với năm 2005. Chăn nuôi  chiếm 72-73% trong tổng số đàn gia cầm hàng năm.

Hàng năm, ngành chăn nuôi gà đã sản xuất một khối lượng thịt hơi chiếm khoảng 14- 15% trong tổng khối lượng thịt hơi các loại (thịt lợn chiếm 75-76%). Theo số liệu của Tổng Cục thống kê, năm 2003 sản lượng thịt, trứng gà đạt cao nhất; khối lượng thịt gà là 271,7 ngàn tấn  số lượng trứng  3,5 tỷ quả. Năm 2004, do dịch cúm xảy ra, ngành chăn nuôi  bị thiệt hại lớn, sản lượng sản phẩm thịt, trứng đều giảm sút. Tính đến 1/8/2004 khối lượng thịt 231 ngàn tấn (bằng 84,89% của năm 2003), sản lượng trứng đạt 2,8 tỷ quả (bằng 81,27% của năm 2003). Theo số liệu tính quay vòng, năm 2005 sản lượng thịt đạt 453,6 ngàn tấn, sản lượng trứng đạt 2,87 tỷ quả. Năm 2006, do ảnh hưởng của dịch cúm gia cầm sản lượng thịt, trứng giảm hơn năm 2005 (thịt  đạt 538,9 ngàn tấn, trứng đạt 2,4 tỷ quả).

Chăn nuôi gà phát triển mạnh, nhất là vùng Đồng bằng sông Hồng, Đồng bằng sông Cửu Long  Đông Bắc. Sản lượng đầu con của các vùng này năm 2003 tương ứng  50,13; 34,58 và 26,57 triệu con, chiếm 60% đàn gà của cả nước. Các vùng phát triển tiếp theo là Đông Nam Bộ và Bắc Trung Bộ, chiếm 26%, các vùng  sản lượng thấp nhất  Tây Bắc  Tây Nguyên, chỉ chiếm từ 4-5% về số lượng đầu con.

    1. Các phương thức chăn nuôi chủ yếu

Hiện nay ở nước ta đang tồn tại 3 phương thức chăn nuôi gà. Chăn nuôi nhỏ lẻ, thả rông (chủ yếu trong hộ nông dân); chăn nuôi bán công nghiệp (quy  vừa, thả vườn)  chăn nuôi công nghiệp (quy  lớn, tập trung).

  1. Chăn nuôi nhỏ lẻ, thả rông

Đây là phương thức chăn nuôi truyền thống có hầu hết các vùng nông thôn Việt Nam. Đặc trưng của phương thức chăn nuôi này là đầu  thấp,  nuôi thả rông, tự tìm kiếm thức ăn  tận dụng phụ phẩm trong nông nghiệp, đồng thời tự ấp  nuôi con. Do chăn thả tự do, môi trường chăn nuôi không đảm bảo, vật nuôi dễ mắc bệnh dịch, tỷ lệ nuôi sống thấp (theo điều tra của Viện chăn nuôi quốc gia năm 2001, tỷ lệ nuôi sống của đàn gà nuôi thả rông từ 01 ngày tuổi đến lúc trưởng thành chỉ đạt 53%)  hiệu quả kinh tế không cao. Tuy vậy, phương thức này phù hợp với điều kiện tự nhiên  kinh tế của hộ nông dân, với các giống  bản địa  khả năng chịu đựng kham khổ cao, chất lượng thịt, trứng thơm ngon. Theo số liệu điều tra của Tổng cục Thống  năm 2004  tới 65% hộ gia đình nông thôn chăn nuôi  theo

phương thức này (trong tổng số 7,9 triệu hộ chăn nuôi gà) với tổng số gà theo thời điểm khoảng 110-115 triệu con (ước đạt khoảng 50-52% tổng số  xuất chuồng của cả năm).

  1. Chăn nuôi bán công nghiệp

Đây  phương thức chăn nuôi  sự kết hợp những kinh nghiệm chăn nuôi truyền thống  kỹ thuật chăn nuôi tiên tiến, nuôi các giống  lông mầu  năng suất cao. Mục đích chăn nuôi đã mang đậm tính hàng hoá. Đặc trưng của phương thức chăn nuôi này  quy  đàn  từ 200-500 con; đàn gà vừa thả, vừa nhốt và sử dụng thức ăn công nghiệp, nên tỷ lệ nuôi sống và hiệu quả chăn nuôi cao; thời gian nuôi rút ngắn, vòng quay vốn nhanh hơn so với chăn nuôi nhỏ lẻ nông hộ. Ước tính có khoảng 10-15% số hộ nuôi theo phương thức này với số lượng  sản xuất hàng năm chiếm tỷ lệ 25-30%.

  1. Chăn nuôi công nghiệp

Chăn nuôi gà công nghiệp mới bắt đầu chính thức hình thành ở nước ta từ năm 1974 khi Nhà nước có chủ trương phát triển ngành kinh tế này. Tuy nhiên, nó chỉ thực sự phát triển trong khoảng 10 năm trở lại đây. Điểm đáng chú ý của phương thức chăn nuôi gà công nghiệp  Việt Nam  hệ thống sản xuất giống các cấp không đồng bộ, các doanh nghiệp nhà nước  các công ty nước ngoài chỉ tập trung đầu tư sản xuất con giống thương phẩm 1 ngày tuổi từ đàn bố mẹ nhập  nước ngoài, ít hoặc không chú ý đầu  xây dựng  sản xuất giống ông bà, cụ kỵ. Việc chăn nuôi  công nghiệp sản xuất thịt, trứng chủ yếu  các trang trại  nhân  các doanh nghiệp. Hiện nay, các công ty nước ngoài sản xuất và cung cấp phần lớn là gà giống công nghiệp lông trắng (gần 80%). Ngược lại, các doanh nghiệp trong nước và các trang trại tư nhân chiếm phần lớn thị phần gà giống lông màu thả vườn.

Tính đến 01/10/2006 cả nước có 1950 trang trại chăn nuôi gà với quy mô phổ biến từ 2.000-10.000 con/tr ại; có một số trang trại chăn nuôi với quy mô từ 50.000 đến 100.000con. Các tỉnh có số lượng trang trại chăn nuôi gà lớn là Hà Tây (cũ): 392 trang trại, Bình Định 315 trang trại, Bình Dương: 235 trang trại, Đồng Nai: 164 trang trại, Thanh Hoá: 106 trang trại.

Nhìn chung, chăn nuôi  theo phương thức công nghiệp  nước ta vẫn chưa phát triển như các nước trong khu vực và trên thế giới,  còn trong tình trạng thấp kém cả về trình độ công nghệ  năng suất chăn nuôi.

    1. Hệ sống sản xuất giống
  1. Các giống  nội

Việt Nam có nhiều giống gà nội được chọn lọc thuần hoá từ lâu đời như  Ri, gà Mía, gà Hồ, gà Hơ Mông, gà Tre, gà Ác… Một số giống trong đó có chát lượng thịt, trứng thơm ngon như gà Ri, gà Hơ Mông. Tuy nhiên, do không được đầu tư chọn lọc lai tạo nên năng suất còn rất thấp (khối lượng xuất chuồng bình quân của các giống gà nội chỉ đạt 1,2-1,5kg/con) với thời gian nuôi kéo dài 6-7 tháng, sản lượng trứng chỉ đạt 60-90 quả/mái/năm. Một số giống quý nhưng chỉ tồn tại ở một số địa bàn rất hẹp như gà Hồ, gà Đông Tảo, gà Mía. Do năng suất thấp chăn nuôi các giống gà nội chỉ được nuôi nhỏ lẻ trong nông hộ theo phương thức quảng canh, vì vậy, việc sản xuất và cung cấp con giống do các hộ gia đình chăn nuôi theo hình thức tự sản, tự tiêu tại địa phương. Hiện nay, cả nước chỉ có một cơ sở nghiên cứu chọn lọc, cải tạo giống gà Ri nhưng quy mô quần thể và đầu tư kinh phí còn rất hạn chế, giống được cải tiến chậm, chất lượng chưa cao, số lượng đưa ra sản xuất chưa nhiều (giống  Ri lông vàng rơm).

Việc sản xuất giống tự cung, tự cấp, không có cơ sở giống gốc, không có chọn tạo…. dẫn đến con giống bị đồng huyết làm giảm năng suất, hiệu quả chăn nuôi của các giống nội địa, thậm chí còn nguy  triệt tiêu các giống quý hiếm, các giống  nội cần được quan tâm để bảo tồn  phát huy những tính năng ưu việt phù hợp với chăn nuôi nông hộ, nhất là tại các vùng nông thôn, trung do, miền núi.

  1. Các giống  nhập nội

Trong những năm qua, nước ta đã nhập 14 giống gà. Các giống nhập khẩu chủ yếu  bố mẹ  một số ít giống ông bà. Do công nghệ chăn nuôi chưa hoàn toàn đồng bộ nên năng suất của các giống nhập khẩu nuôi  nước ta chỉ đạt 85-90% so với năng suất chuẩn của giống.

Các giống nhập khẩu được nuôi tại các cơ sở giống của nhà nước, công ty nước ngoài và trong nước. Hiện nay, có 4 thành phần kinh tế tham gia sản xuất giống gà nhập nội như sau:

  • Các doanh nghiệp nhà nước  các công ty cổ phần
  • Các doanh nghiệp nước ngoài (có 3 công ty lớn là CP.Group, Japfa Comfeed, Topmill).
  • Các đơn vị nghiên cứu khoa học về chăn nuôi 
  • Các trang trại   nhân

Cả nước hiện có 11 cơ sở giống trực thuộc Trung ương chăn nuôi gà giống gốc với số lượng giống nuôi giữ khoảng 3.000 con gia cầm cụ kỵ và 18.000 gia cầm giống ông bà. Bên cạnh đó, còn  106 trại giống thuộc các thành phần kinh tế khác nhau (10  sở của các công ty có vốn nước ngoài, 20 cơ sở của các doanh nghiệp địa phương, số còn lại là của trang trại  nhân). Với số lượng giống nêu trên, các  sở  khả năng sản xuất được 100-120 triệu con giống mỗi năm.

Do các đơn vị chỉ nhập khẩu giống bố mẹ  số lượng ít giống ông bà, không giữ được giống lâu dài, nên hàng năm các  sở này phải nhập giống mới thay thế. Như vậy, chăn nuôi  hoàn toàn lệ thuộc vào nước ngoài về các giống  năng suất cao. Những năm qua, cả nước nhập khẩu khoảng 1 triệu gà bố mẹ và 4.000-5.000 gà ông bà mỗi năm để sản xuất giống thương phẩm cung cấp cho chăn nuôi  trong nước. Đây  tồn tại lớn trong ngành chăn nuôi gà ở nước ta cần có sự thay đổi về đầu tư lớn, chính sách để có thể chủ động con giống chất lượng cao, các giống cao sản cung cấp cho sản xuất.

    1. Sự tăng trưởng đầu con  sản lượng thịt, trứng
  1. Sự tăng trưởng số lượng đầu con

Đàn   nước ta trong những năm qua liên tục tăng. Tốc độ tăng đàn từ năm 2000 đến 2003 bình quân là 8,01%/năm; năm 2002 so với 2001 tăng 6,96% và năm 2003 so với năm 2002 tăng 9,59%. Tỷ lệ tăng trưởng thay đổi giữa các tỉnh, các vùng. Đồng bằng sông Hồng và đồng bằng Sông Cửu Long là hai vùng có số lượng gà lớn nhất của cả nước, chiếm trên 50% tổng đàn toàn quốc. Tây Nguyên là vùng có mức tăng trưởng đầu con đạt 9%/năm, tuy vậy giá trị tuyệt đối không lớn. Vùng Đông Nam Bộ và Đông Bắc cũng có sự phát triển khá cao trong những năm qua, mức độ tăng trưởng của hai vùng này tương ứng là 10,01% và 0,69%/năm. Mặc dù có sự tăng trưởng khá cao trong giai đoạn 1190-2003 nhưng Tây Nguyên và Tây Bắc vẫn là 2 vùng chưa phát triển mạnh chăn nuôi gà. Tỷ trọng đầu con của 2 vùng này chỉ chiếm 2,6-3% tổng số  cả nước.

Do ảnh hưởng của dịch cúm vào cuối năm 2003, sản lượng  đã giảm đáng kể qua gần 4 năm xảy ra dịch cúm gia cầm. So với năm 2003, số lượng gà năm 2004 giảm 14,04%, trong đó miền Nam giảm 26,10%, miền Bắc giảm 7,22%, giảm nhiều nhất là đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ, đồng bằng Sông Hồng. So với năm 2004, số lượng gà năm 2005 có tăng (159,9 triệu con) nhưng không đáng kể. Toàn giai đoạn 2003-2005, đàn gà giảm 6,67 %. Năm 2006 đàn   151,98 triệu con, giảm gần 8 triệu con so với 2005.

Trong chăn nuôi gia cầm gà chiếm tỷ trọng lớn về đầu con  sản lượng thịt, trứng.  chiếm tới 73-74% tổng đàn.

  1. Sự tăng trưởng về sản lượng thịt, trứng 

- Sự tăng trưởng khối lượng thịt

Cùng với sự tăng về số lượng đầu con, khối lượng thịt  sản xuất hàng năm cũng tăng khá mạnh, tỷ lệ tăng trưởng bình quân trong giai đoạn 2000-2003 là 7,34 %, t ổng khối lượng thịt đạt cao nhất vào năm 2003  371,7 ngàn tấn. Sự tăng trưởng sản lượng thịt   sự khác nhau giữa các vùng  các địa phương. Do  sự phát triển mạnh về đầu con, nên đồng bằng sông Hồng  đồng bằng sông Cửu Long vẫn  hai vùng  sản lượng thịt  lớn nhất. Năm 2003, sản lượng thịt  hơi của hai vùng này đạt tương ứng 83,4  50 ngàn tấn.

Do dịch cúm gia cầm, khối lượng thịt gà sản xuất năm 2004 giảm xuống còn 231 ngàn tấn, chỉ bằng 84,89% năm 2003. Vùng Đông Nam Bộ, đồng bằng Sông Cửu Long, duyên hải Miền Trung và Đồng bằng Sông Hồng giảm tương ứng là 37,5%, 37,20%, 4,03% và 5,88%. Sản lượng thịt năm 2005 tăng 1,3% so với năm 2004, trong đó đồng bằng Sông Cửu Long, Đông Nam bộ sản lượng thịt giảm 6,68%. Năm 2005, sản lượng thịt đạt 453 ngàn tấn. Năm 2006, do ảnh hưởng của dịch cúm gia cầm, đàn  đã giảm còn 151,9 triệu con (bằng 82,19% so với 2003) và giảm 4,67% so với 2005. Tuy nhiên, sản lượng thịt, trứng lại tăng hơn năm 2005.

  • Tăng trưởng sản lượng trứng 

Sản lượng trứng gà sản xuất hàng năm tăng trưởng mạnh. Sản lượng trứng gà sản xuất đạt cao nhất năm 2003 là 3537,58 triệu quả. Năm 2004, sản lượng trứng gà sản xuất giảm xuống còn 2875,15 triệu quả, chỉ bằng 81,2% so với năm 2003 (giảm 18,73%).

So với năm 2003, sản lượng trứng gà năm 2004 đạt 2875,15 triệu quả, giảm 18,73%, trong đó giảm nhiều nhất  đồng bằng sông Cửu Long, Tây Bắc, Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ tương ứng là 35,07%; 31,67%, 30,16%; 22,7% và 13,52%. N ăm 2005, sản lượng trứng gà đạt 2870,99 triệu quả, giảm 0,14% so với năm 2004. Năm 2006, sản lượng trứng đạt 2420 triệu quả (giảm 15,71% so với 2005).

    1. Tình hình dịch bệnh  công tác thú y

Do phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ, thả rông, buôn bán, giết mổ phân tán, không đảm bảo an toàn sinh học nên dịch bệnh vẫn thường xuyên xảy ra, gây tổn thất lớn về kinh tế. Các bệnh thường gặp là: Niucátxơn Gumbôrô, Tụ huyết trùng… Trong đó, tỷ lệ gà bị bệnh Niucátxơn từ 40-53%, bệnh Gumbôrô 27-32%, tụ huyết trùng 14-15%. Theo số liệu điều tra của viện Chăn nuôi quốc gia, tỷ lệ chết từ khi nở ra cho đến lúc trưởng thành của đàn  nuôi thả rông là 47%; chi phí thuốc thú y trị bệnh lên đến 10-12% giá thành. Chăn nuôi gà nông hộ vẫn bấp bênh, ngành chăn nuôi gà phát triển không bền vững. Điều đáng quan tâm nhất là dịch cúm H5N1 lúc xuất hiện, lúc lắng xuống. Chỉ tính 4 đợt cúm A H5N1, số gia cầm bị chết  tiêu hủy lên tới 51 triệu con, thiệt hại khoảng 10.000 tỷ đồng.

Trong bối cảnh dịch bệnh thường xuyên xảy ra, nhưng chính sách và hệ thống ngành thú y còn nhiều bất cập, nhất là cấp cơ sở. Mặc dù đã có pháp lệnh Thú y, song việc triển khai thực thi tại nhiều địa phương gặp nhiều khó khăn. Mạng lưới cán bộ thú y, trình độ chuyên môn của đội ngũ thú y còn yếu nhất là thú y cơ sở. Hoạt động thú y chưa được xã hội hoá. Thông tin, giám sát dịch bệnh vừa thiếu lại vừa yếu. Tất cả những tồn tại nêu trên là trở ngại lớn trong quá trình triển khai phòng, chống dịch bệnh cho gia cầm.

    1. Thực trạng giết mổ  chế biến

Trước dịch cúm H5N1 cả nước  khoảng 28  sở lớn chế biến thịt, nhưng nguyên liệu chế biến chủ yếu  thịt lợn  trâu bò, sản lượng thịt gà, vịt không đáng kể.  vậy, hơn 95% sản phẩm thịt  được tiêu thụ ở dạng tươi sống.

Việc buôn bán tràn lan, giết mổ thủ công, phân tán là nguyên nhân làm lây lan phát tán bệnh dịch, trong đó có bệnh cúm gia cầm. Tổ chức Nông Lương Liên hiệp quốc (FAO) đã cảnh báo: các chợ buôn bán, giết mổ gà sống là kho lưu trữ và nguồn lây truyền bệnh cúm ở V iệt Nam.

Trước diễn biến phức tạp của dịch cúm, do yêu cầu của thị trường sử dụng sản phẩm đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, nhiều địa phương, doanh nghiệp đã đầu  xây dựng các cơ sở, dây chuyền giết mổ, chế biến gà và thường giết mổ chung cả gà và vịt. Trong đó, Đồng bằng sông Cửu Long  45  sở, Đông Nam Bộ: 26, Đồng bằng sông Hồng: 26, Nam Trung Bộ: 11, Tây Nguyên: 11, Đông Bắc: 9, Bắc Trung Bộ: 7 và Tây Bắc có 1 cơ sở, với công suất giết mổ gần 90.000con/ngày.

Phần lớn các dây chuyền giết mổ tại các địa phương hiện nay vẫn  thủ công, bán công nghiệp, mức đầu  thấp.  sở vật chất như nhà xưởng, kho tàng, thiết bị làm lạnh, xử  môi trường… chưa được quan tâm đầu  đúng mức. Nhiều  sở tận dụng nhà xưởng cũ, nhà giết mổ nằm sát chuồng gà,  sở giết mổ nằm ngay trong khu dân cư, nhiều sản phẩm chưa đảm bảo vệ sinh. Lao động kỹ thuật thiếu nghiêm trọng. Số  sở chế biến để nâng cao giá trị sản phẩm vẫn còn rất nhỏ bé.

Tại nhiều tỉnh vẫn chưa xây dựng được cơ sở giết mổ, chế biến gà mặc dù có nguồn nguyên liệu  thị trường (Vĩnh Phúc, Nam Định, Khánh Hoà, Quảng Ninh…). Phần lớn các tỉnh chưa  quy hoạch  chính sách đầu  cho ngành giết mổ, chế biến gà.

    1. Hệ thống thị trường
  • Trên 95% sản phẩm bán  tươi sống  hoàn toàn tiêu thụ trong nước.  sống  sản phẩm được bán khắp nơi, trong các chợ nông thôn, chợ phiên, chợ nông sản  các chợ thành thị. Sản phẩm không chế biến, không bao gói, không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm… Nguyên nhân chủ yếu do:
  • Tập quán, truyền thống chợ làng quê, thói quen sử dụng sản phẩm tươi sống của người tiêu dùng đã hình thành từ lâu, khó thay đổi ngay.
  • Nguồn thu nhập thấp, khó chấp nhận sản phẩm chế biến, giá thành cao.
  • Chăn nuôi tự cung, tự cấp, giết mổ tại nhà.
  • Thói quen tiêu thụ thịt    sống  một phần nhỏ  đã giết mổ sẵn chủ yếu bằng phương tiện thủ công, bán công nghiệp và công nghiệp. Do thói quen của người tiêu dùng nước ta thích sử dụng thịt tươi sống, nên thị trường thịt gà bảo quản lạnh hoặc đã qua chế biến công nghiệp chưa phát triển. Đây  một trong những nguyên nhân gây khủng hoảng thừa  thiếu sản phẩm thịt  vào các mùa vụ chăn nuôi trong năm.

Trước tình hình đó một số tỉnh, thành phố đã tăng cường quản lý và có chính sách hỗ trợ, khuyến khích ổn định thị trường. Một số doanh nghiệp đã đầu  xây dựng các  sở giết mổ, chế biến tập trung, cung cấp cho thị trường một lượng sản phẩm bảo đảm vệ sinh nhất định, bước đầu tạo niềm tin và thói quen sử dụng sản phẩm qua chế biến, giết mổ cho người tiêu dùng.

Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, sau khi dịch cúm gia cầm tạm lắng, việc quản lý buôn bán sản phẩm nhiều nơi bị buông lỏng, xu hướng vận chuyển, buôn bán, sử dụng gà sống, nhất là tại các vùng nông thôn đang có chiều hướng phát triển trở lại cũng là nguyên nhân làm các nhà đầu tư e ngại trong việc xây dựng các cơ sở giết mổ chế biến tập trung công nghiệp.

Bệnh cúm gia cầm đã lây nhiễm sang lợn   dấu hiệu lây truyền tình hình người sang người  Indonêsia. Dịch cúm gia cầm đang  thách thức  nguy  đại dịch của cả thế giới.

    1. Đánh giá tình hình nuôi  trong thời gian qua.
      1. Những tồn tại trong chăn nuôi 

Chăn nuôi gà chủ yếu vẫn là tự phát, phân tán, tận dụng, quy mô nhỏ, còn chăn nuôi hàng hoá quy mô lớn, tập trung chưa phát triển. Có tới 7,9 triệu hộ chăn nuôi gà và gần 70% hộ gia đình nông thôn chăn nuôi gà, trong đó  tới 65% số hộ nuôi theo phương thức nhỏ lẻ, thả rông. Bình quân, mỗi hộ chỉ nuôi 28-30 con. Người dân chăn nuôi chủ yếu theo kinh nghiệm, chưa được đào tạo. Hình thức chăn nuôi nhỏ lẻ hộ gia đình tuy là tập quán, truyền thống nhưng đang là nguy cơ lây lan phát tán mầm bệnh, (từ chăn nuôi nhỏ lẻ dẫn đến buôn bán, giết mổ nhỏ lẻ  phổ biến). Chăn nuôi công nghiệp  bán công nghiệp là hình thức sản xuất hàng hoá,  xu thế phát triển nhưng cũng gặp rất nhiều khó khăn trong thời gian qua do đòi hỏi đầu tư lớn, kỹ thuật cao, có quỹ đất và thị trường ổn định. Ước tính sản phẩm chăn nuôi theo phương thức này chỉ đạt 30-35% về số lượng đầu con. Hầu hết các địa phương vẫn chưa quy hoạch và chưa có chính sách hỗ trợ, khuyến khích phát triển vùng chăn nuôi tập trung, xa khu dân cư. Đầu  nguồn lực của  hội cho chăn nuôi còn nhỏ bé.

Năng suất  hiệu quả chăn nuôi thấp, sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường quốc tế thấp. Các giống gà bản địa được sản xuất theo phương thức tự sản xuất, tự tiêu với năng suất rất thấp do đặc điểm chất lượng con giống  chưa được đầu  chọn lọc, cải tạo. Còn lại 100% các giống công nghiệp năng suất cao vẫn hoàn toàn nhập khẩu từ nước ngoài, nhưng các chỉ tiêu năng suất chỉ đạt 85-90% so với xuất xứ. Do năng suất thấp, giá thành thịt, trứng sản xuất trong nước cao, nên sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường quốc tế thấp. Cho đến thời điểm này, thịt  trứng  vẫn chỉ tiêu thụ trong nước, chưa thể xuất khẩu.

Công nghiệp giết mổ, chế biến  còn lạc hậu, vệ sinh an toàn thực phẩm chưa đảm bảo. Hầu hết việc giết mổ gà vẫn là thủ công, phân tán. Gà trước khi giết mổ phần lớn chưa được kiểm dịch. Sản phẩn thịt được tiêu thụ chủ yếu  dạng tươi sống, chưa  nhiều sản phẩm thịt, trứng được chế biến công nghiệp. Thực trạng sản phẩm  tươi sống bày bán  các chợ chưa được kiểm soát  bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm đang  mối lo ngại lớn của người tiêu dùng.

Tác động từ dịch cúm gia cầm là nguy cơ đe dọa sự phát triển bền vững của chăn nuôi gà. Dịch bệnh chưa được kiểm soát và thường xuyên xảy ra. Công tác vệ sinh, phòng dịch, chăn nuôi an toàn sinh học vẫn chưa được người chăn nuôi chú trọng. Tỷ lệ đàn  nuôi chăn thả tự do trong nông hộ được tiêm phòng còn thấp, chỉ mới đạt 40-50% so với tổng đàn. Như đã phân tích ở phần trên, qua gần 4 năm, dịch cúm gia cầm xảy ra và diễn biến hết sức phức tạp. Trước nguy cơ của dịch cúm, người chăn nuôi, các doanh nghiệp chưa yên tâm đầu tư, sản xuất chịu giá thành, chi phí cao và khó có thể khẳng định trong thời gian ngắn có thể nhanh chóng khôi phục sản xuất nếu không có những biện pháp quyết liệt đổi mới phương thức chăn nuôi  các chính sách đầu tư, hỗ trợ thích đáng để đổi mới ngành chăn nuôi gà.

      1. Thành tựu

Tốc độ tăng đàn trước khi xảy ra dịch cúm gia cầm có số lượng gà hàng năm tăng trưởng  mức cao. Tổng đàn  cả nước năm 2001  147 triệu con, năm 2003 là185 triệu con  đến năm 2006 chỉ còn 151,9 triệu con. Sản phẩm của chăn nuôi  trước dịch cúm gia cầm tăng trưởng bình quân 8,4% đối với thịt  trứng  8,9%.

Thành công nổi bật trong chăn nuôi gà là nghiên cứu chọn tạo các dòng, giống gà hướng trứng, hướng thịt. Theo báo cáo một số kết quả nghiên cứu khoa học được áp dụng vào sản xuất ngành chăn nuôi của ông Nguyễn Đăng Vang, như gà Ri vàng rơm tuổi thành thục 134 ngày tuổi, sản lượng trứng tăng từ 109 quả lên 126,8 quả, tiêu tốn thức ăn/10 quả trứng là 2,61kg. Các giống  nhập nội sau quá trình nuôi thích nghi đã cho kết quả tốt như  Lương Thưng LV1, LV2 và LV3,  Sasso,  Kabir,  Ai Cập  sản lưng trng 68 tun tui đt 145,49-202 quả/mái, tiêu tốn thức ăn/10 quả trứng từ 2,374-3,51 kg thức ăn/10 quả. Gà thương phẩm nuôi đến 10 tuần đạt 1738-2075g, tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng, 2,6-2,8kg. Các

dòng gà lai như gà X44-ISA, gà K-ISA, gà L-ISA, gà lai XKV44… có năng suất trứng đạt 173,8-175,7qu ả/mái, giống  thích hợp cho thả vườn được phát triển mạnh.

Các giống gà Lương Phương, Kabir, Ai Cập, gà địa phương như gà ri, gà Mía được nuôi thành trang trại có quy mô 200-4.000con/hộ gia đình. Mỗi năm các trung tâm thuộc Viện chăn nuôi sản xuất và cung cấp cho nhân dân 900.000-1.500.000 gà b ố mẹ để các trang trại tiếp tục nhân giống cho hầu hết các tỉnh trong cả nước. Từng bước thay thế  giống nhập khẩu. Góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống  tăng thu nhập, tạo công ăn việc làm.

Trong 5 năm vừa quan, chăn nuôi trang trại gia cầm đứng vị trí thứ 3 về số lượng với tổng số 2.837 trang trại, chiếm 16.0% so với tổng số trang trại toàn quốc, trong đó trang trại chăn nuôi   1.950 trang trại. Do lợi thế về hệ số vòng quay nhanh, nên theo đánh giá của các chuyên gia, trang trại gia cầm lẽ ra phải chiếm vị trí thứ 2 trong tổng số trang trại. Tuy vậy, do từ cuối 2003 đến nay dịch cúm gia cầm liên tục xẩy ra ở nước ta, khiến số lượng trang trại gia cầm nói chung  trang trại  nói riêng trên thực tế phát triển chậm so với tiềm năng.

Quy mô chăn nuôi trang trại gà thịt: phổ biến  từ 2.000-5.000 con/trang trại với số lượng

1.342 trang trại, chiếm 68,8%; từ 5.000-8.000con/TT là 401TT, chiếm 20,6%, từ 8.000- 11.000con/TT là 82TT, chiếm 4,2%, từ 11.000-15.000con/TT là 67TT chiếm 3,4% và trên 15.000con/TT là 61 TT chiếm 3,4%. Vùng có quy mô chăn nuôi gà thịt lớn nhất là ĐNB có 33TT với quy  từ 11.000-15.000con/TT  47 TT quy  trên 15.000con/TT. Tiếp đến  ĐBSH có 9 TT có quy mô từ 11.000-15.000con/TT và 7 TT có quy mô trên 15.000con/TT. Quy  chăn nuôi trong các TT gia cầm vẫn chủ yếu  quy  nhỏ từ 2.000-5.000con/TT,  hình thức TT hộ gia đình và chăn nuôi gia công cho các công ty nước ngoài (quy mô 4.000- 5.000con/TT gia công). Quy mô 5.000-10.000con/TT còn r ất ít. ĐBSH và ĐNB không những là vùng  số lượng trang trại lớn  quy  chăn nuôi  trên một trại cũng lớn nhất cả nước.

 hình chăn nuôi  công nghiệp   lông màu thả vườn với quy  từ 8.000 đến

15.000 con xuất hiện ngày càng nhiều. Điển hình trong số đó  trang trại của hộ Lưu Thị Tám  tỉnh Hải Dương đã đầu  trên 10 tỷ đồng, nuôi 100.000  siêu trứng/lứa, doanh thu 15,18 tỷ đồng/năm, lợi nhuận 712 triệu đồng/năm, từ nhiều năm nay luôn đảm bảo an toàn dịch bệnh. Trang trại ông Khuất Quang Thụy ở Hà Tây (cũ) đầu tư trên 300 triệu đồng nuôi gia công cho Công ty CP mỗi lứa 10.000 gà thịt. Các chủ TT khác như Nguyễn Văn Thương, Đoàn Trọng Định, Đỗ Văn Chè cũng ở Hà Tây (cũ) nuôi từ 10.000-15.000 gà th ịt/lứa đạt hiệu quả kinh tế cao. Tại các huyện An Lão, Hải Dương, Kiến Thuỵ, Kiến An (Hải Phòng)  hơn 20 chủ trang trại nuôi từ 6.000 đến 25.000 con/lứa luôn bảo đảm an toàn dịch bệnh, doanh thu mỗi  sở từ 600 đến 700 triệu đồng/năm.

Chăn nuôi trang trại, tập trung đã mang lại hiệu quả kinh tế không chỉ cho chủ trang trại  còn  sự đóng góp to lớn vào sự phát triển chăn nuôi  kinh tế nông nghiệp, tăng GDP , xoá đói, giảm nghèo, giải quyết việc làm từng vùng nông thôn, đáp ứng nhu cầu thực phẩm ngày một tăng của thị trường. Chăn nuôi trang trại, tập trung còn có điều kiện thực hiện an toàn sinh học, khống chế dịch bệnh, giảm thiểu ô nhiễm môi trường nông thôn.

Hệ thống chế biến, giết mổ và tiêu thụ sản phẩm từ năm 2005 đến nay đã có một số tỉnh quan tâm đến hệ thống giết mổ gà tập trung tự động và bán tự động nhưng phần lớn vẫn giết mổ bằng thủ công theo phương pháp bán tự động.

      1. Thách thức của quá trình hội nhập

Hiện nay, chăn nuôi gà và chăn nuôi gia cầm nói chung chưa đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng của xã hội. Sản lượng thịt, trứng/người/năm so với các nước trong khu vực và trên thế giới còn thấp rất nhiều. Sản lượng thịt mới đạt 4,5-5,4kg, sản lượng trứng đạt 35 quả/ng/năm. Tiêu thụ của Trung Quốc năm 2004 đạt 8,4 kg thịt và 10,4kg trứng/ng/năm; Hoa Kỳ: 28 kg thịt gia cầm/ng/năm 2003.

Thức ăn chăn nuôi giá thành còn cao do một phần nguyên liệu phải nhập từ nước ngoài (ngô, đậu tương, bột cá, premix, khô dầu)…. Các cơ sở giống gốc còn quá nhỏ, các giống công nghiệp cao sản vẫn phụ thuộc nước ngoài.

Trước xu thế hội nhập khi gia nhập WTO vào những năm tới, ngành chăn nuôi gà phải đối mặt với sự cạnh tranh rất lớn của các công ty, tập đoàn nước ngoài với tiềm lực tài chính lớn, trình độ công nghệ, kỹ thuật cao, ưu thế chủ động về con giống, nguồn nguyên liệu giá rẻ…Đó thực sự là thách thức lớn của ngành chăn nuôi gà trong tiến trình hội nhập sắp tới ở nước ta.

  1. ĐỊNH HƯỚNG, MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN CHĂN NUÔI  ĐẾN NĂM 2020
  1. Định hướng  - Kỹ thuật chăn nuôi gia cầm, dự án phát triển chăn nuôi gia súc, gia cầm hiện nay và quy trình thực hiện đầu tư chăn nuôi gà, vịt và heo, bò trong tình hình mới.
    1. Đổi mới phương thức chăn nuôi  chuyển đổi mạnh từ chăn nuôi truyền thống, phân tán, quy mô nhỏ sang sản xuất hàng hoá, tập trung, công nghiệp và bán công nghiệp trên cơ sở quy hoạch các khu, vùng chăn nuôi tại từng địa phương để tăng nhanh sản phẩm hàng hoá  dễ dàng kiểm soát dịch bệnh.
    2. Lấy khâu giống làm bước đột phá, chọn lọc, nhân thuần các giống gia cầm nội, nhập nội những dòng giống gà thuần chủng và ông bà chất lượng cao nuôi thích nghi, chọn lọc lai tạo được các dòng gà phù hợp với điều kiện khí hậu Việt Nam tiến tới chủ động về con giống, khôi phục và tăng cường công tác quản lý chất lượng con giống, coi trọng công tác phòng chống dịch bệnh, ứng dụng nhanh các tiến bộ kỹ thuật về giống, thức ăn, thú y, chuồng trại, quy trình nuôi dưỡng, các công nghệ tiên tiến trong khu vực vào sản xuất để nâng cao năng suất, chất lượng, hạ giá thành sản phẩm.
    3. Ưu tiên phát triển chăn nuôi  theo phương thức công nghiệp  bán công nghiệp tại các tỉnh trung du miền núi và các tỉnh khác có quỹ đất lớn bảo đảm điều kiện an toàn sinh học. Hạn chế tiến tới chấm dứt chăn nuôi gà nhỏ lẻ trong nông hộ tại các tỉnh đất chật người đông (ĐBSH, xung quanh các đô thị…)
    4. Gắn sản xuất với giết mổ, chế biến, thị trường trên cơ sở hỗ trợ từng bước xây dựng các  sở giết mổ, chế biến  tập trung, công nghiệp, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm tạo được thị trường trong nước  hướng tới xuất khẩu.

  1. Mục tiêu
    1. Mục tiêu chung
  1. Chuyển đổi mạnh mẽ sang chăn nuôi gà tập trung, công nghiệp, sản xuất hàng hoá, phát triển chủ yếu tại các vùng trung du, các vùng còn nhiều quỹ đất, chưa ô nhiễm môi trường. Giảm dần tỷ trọng chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ, nhất là tại các vùng đồng bằng đông dân cư.
  2. Chủ động kiểm soát và khống chế được dịch cúm gia cầm trong năm 2008-2010, thanh toán bệnh cúm gia cầm trong năm 2015; giảm đến mức thấp nhất thiệt hại do dịch bệnh gây ra: đảm bảo vệ sinh môi trường  an toàn thực phẩm đối với sản phẩm gà.
  3. Xây dựng ngành công nghiệp chế biến, giết mổ  nhằm tăng giá trị sản phẩm, cung cấp các sản phẩm vệ sinh an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng, phát triển thị trường bền vững.
    1. Mục tiêu cụ thể

Lộ trình  mục tiêu cụ thể đổi mới chăn nuôi, giết mổ  chế biến  được chia ra 3 giai đoạn như sau:

  1. Giai đoạn 2007-2010
  • Về đầu con: tăng tỷ trọng chăn nuôi bán công nghiệp, công nghiệp từ 58,8% hiện nay lên 73,1% năm 2010.
  • Về sản phẩm thịt: tăng bình quân mỗi năm khoảng 15,25%/năm. Trong đó  cấu sản lượng thịt sản xuất theo phương thức bán công nghiệp, công nghiệp tăng từ 76,2% hiện nay lên 85,8% năm 2010.
  • Về sản lượng trứng: tăng bình quân mỗi năm khoảng 24,8%/năm. Trong đó, cơ cấu sản lượng trứng  sản xuất theo phương thức bán công nghiệp, công nghiệp từ 67% hiện nay tăng lên 90% năm 2010.
  • Về chế biến, giết mổ: xây dựng được một số cơ sở chế biến, giết mổ công nghiệp tại các thành phố lớn.
  1. Giai đoạn 2011-2015
  • Về đầu con: tăng tỷ trọng chăn nuôi bán công nghiệp, công nghiệp từ 77,3% năm 2011 lên 87,7% năm 2015.
  • Về sản phẩm thịt: tăng bình quân mỗi năm khoảng 9,7%/năm. Trong đó cơ cấu sản lượng thịt sản xuất theo phương thức bán công nghiệp, công nghiệp tăng từ 88,6% năm 2011 lên 94,8% năm 2015.
  • Về sản lượng trứng: tăng bình quân mỗi năm khoảng 9,9%/năm. Trong đó, cơ cấu sản lượng trứng gà sản xuất theo phương thức bán công nghiệp, công nghiệp từ 96% năm 2011 tăng lên 98% năm 2015.
  • Xây dựng được ít nhất 40-50 nhà máy giết mổ công suất lớn  một số  sở chế biến, giết mổ bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm tại các thành phố, thị  lớn, các vùng đồng bằng đông dân cư.
  1. Giai đoạn 2016-2020
  • Về đầu con: tăng tỷ trọng chăn nuôi bán công nghiệp, công nghiệp từ 88,9% năm 2016 lên 91,4% năm 2020.
  • Về sản phẩm thịt: tăng bình quân mỗi năm khoảng 6,65%/năm. Trong đó cơ cấu sản lượng thịt sản xuất theo phương thức bán công nghiệp, công nghiệp tăng từ 95,5% năm 2016 lên 96,9% năm 2020.
  • Về sản lượng trứng: tăng bình quân mỗi năm khoảng 5,3%/năm. Trong đó, cơ cấu sản lượng trứng gà sản xuất theo phương thức bán công nghiệp, công nghiệp từ 98% năm 2016 tăng lên 99% năm 2020.
  • Củng cố và xây dựng thêm 50-70 nhà máy giết mổ và chế biến, với tổng công suất 500-600 triệu con/năm.

Phần thứ hai

HIỆN TRẠNG CHĂN NUÔI THUỶ CẦM  VIỆT NAM

Chăn nuôi thuỷ cầm chiếm vị trí quan trọng trong ngành chăn nuôi gia cầm và là nghề sản xuất truyền thống, mang lại nguồn thu nhập quan trọng cho người chăn nuôi, đặc biệt đối với người nông dân  vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Trước khi xảy ra dịch cúm gia cầm ở nước ta, tỷ lệ tăng trưởng hàng năm về thuỷ cầm từ 10-11% và tỷ trọng đàn thủy cầm chiếm từ 27-28% tổng đàn gia cầm. Do lợi thế về tự nhiên, tập quán chăn nuôi, nên chăn nuôi thủy cầm phát triển chủ yếu tại hai vùng đồng bằng

sông Cửu Long  đồng bằng Sông Hồng. Đây  hai vùng  nhiều kênh rạch, sông ngòi, ao hồ, đồng trũng phù hợp với đặc tính sinh học của thủy cầm. Tổng đàn thủy cầm của hai vùng này chiếm gần 70% tổng đàn thủy cầm của cả nước.

  1. CÁC PHƯƠNG THỨC CHĂN NUÔI THỦY CẦM
  1. Chăn nuôi nhỏ lẻ

Đặc điểm của phương thức chăn nuôi này là thả rông trong sân vườn, ao hồ, tận dụng thức ăn thừa, phụ phẩm trong nông nghiệp làm nguồn thức ăn với con giống chủ yếu  vịt cỏ, vịt bầu, vịt lai ngan, ngan, ngỗng. Quy  chăn nuôi phổ biến từ 10-20 con/hộ  vịt gà, ngan thường được nuôi lẫn lộn. Đây  hình thức kinh tế tự cung tự cấp. Phương thức này ước tính chiếm tỷ lệ khoảng 15,9 tổng đàn vịt. Cách nuôi này tuy giá thành thấp nhưng rủi ro cao, dễ mắc bệnh, hiệu quả kinh tế bấp bênh. Trong tương lai phương thức chăn nuôi này sẽ giảm dần.

  1. Chăn nuôi vịt chạy đồng  vịt thời vụ

Chăn nuôi vịt chạy đồng là hình thức chăn nuôi vịt chủ yếu ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long và chăn nuôi theo thời vụ ở Đồng bằng sông Hồng. Giống vịt nuôi chủ yếu là vịt cỏ, vịt tàu, vịt lai. Phần lớn người nông dân ĐBSCL sống chủ yếu chăn nuôi vịt theo hình thức này. Đây  phương thức chăn nuôi  giá thành rẻ nhất  vịt tận dụng được nguồn thóc rơi vãi khi thu hoạch lúa nhưng cũng chứa đựng nhiều rủi ro do dịch bệnh.

 hai loại hình chăn nuôi vịt chạy đồng:

  • Chăn nuôi vịt chạy đồng gần: Thông thường vịt được nuôi trên các cánh đồng lân cận trong ấp,  hoặc huyện. Cách nuôi này chủ yếu  các hộ nghèo phía Nam, hoặc hộ chăn nuôi vịt thời vụ (sau thu hoạch lúa)  các tỉnh phía Bắc. Quy  nuôi phổ biến dưới 500 con/hộ.
  • Chăn nuôi vịt chạy đồng xa: Hình thức chăn nuôi này thường do các chủ hộ chăn nuôi vịt lâu năm với nhiều đời nuôi vịt và họ  vốn đầu  tương đối lớn (40-50 triệu đồng/1.000 con vịt đẻ). Quy mô chăn nuôi phổ biến từ 3.000-10.000con/hộ. Với cách nuôi này, vịt được vận chuyển trên ghe, tàu từ tỉnh này qua tỉnh khác. Chủ hộ chăn nuôi thuê vận chuyển, công nuôi giữ vịt, thuê đồng (từ 10.000-20.000 đ/công ruộng). Kết quả điều tra khảo sát các chủ hộ này cho thấy họ đều bày tỏ nguyện vọng được nuôi vịt hợp pháp và cam kết chấp hành các quy định mới về quản  đàn vịt chạy đồng, thậm chí một số chủ hộ nói rằng sẵn sàng chi trả tiền công tiêm phòng, vacxin nếu như về lâu dài Nhà nước không hỗ trợ.
  1. Chăn nuôi vịt trong ao hồ  kiểm soát

Bên cạnh hình thức nuôi vịt chạy đồng là chủ yéu, thời gian qua tại một số địa phương đã xuất hiện hình thức nuôi vịt tập trung trong ao hồ  kiểm soát do người dân tự đầu  hoặc do hỗ trợ của một số doanh nghiệp.  hình này bảo đảm kiểm soát được dịch bệnh, hạn chế rủi ro, không lệ thuộc vào mùa vụ. Tuy nhiên, cần phải có đất đào ao và vốn đầu tư thức ăn, chuồng trại tương đối lớn.

  1. Chăn nuôi công nghiệp  bán công nghiệp

Phương thức chăn nuôi bán công nghiệp  công nghiệp ước tính chiếm khoảng 22,2% tổng đàn vịt với quy  đàn từ 1000-5.000 con/hộ. Các giống vịt nuôi chủ yếu  giống công nghiệp cao sản như Super M, CV Layer2000, Khakicampbell, ngan Pháp R51, R71…Theo phương thức nuôi này, vịt chủ yếu là nuôi nhốt trên nền hoặc trên sàn, sử dụng thức ăn công nghiệp. Cách nuôi này tuy an toàn dịch bệnh nhưng đòi hỏi đầu  lớn, giá thành cao nên chưa phát triển. Thực tế cho thấy, chăn nuôi vịt trang trại, hàng hoá quy  lớn, tập trung chiếm tỷ trọng còn thấp. Việc phát triển chăn nuôi trang trại, quy  lớn đang gặp nhiều khó khăn như tập quán, truyền thống chăn nuôi, theo mùa vụ, quỹ đất đai để quy hoạch các vùng chăn nuôi tập trung, vốn đầu  cho sản xuất…

  1. Sự tăng trưởng đầu con

Trước khi xảy ra dịch cúm gia cầm (năm 2003), tỷ trọng đầu con thủy cầm hàng năm chiếm bình quân 27-28% so với tổng đàn gia cầm. Tuy nhiên, tỷ lệ này đã có sự thay đổi sau khi xảy ra dịch cúm gia cầm. Giai đoạn 2001-2006 tỷ lệ tăng trưởng đàn thủy cầm 0,9%/năm. Trong đó, giai đoạn 2001-2003 sự tăng trưởng đầu con bình quân 10,8%/năm; giai đoạn 2003-2004 do d ịch cúm gia cầm nên đàn vịt giảm 16,3%; giai đoạn 2004-2006 tỷ lệ tăng trưởng đàn thuỷ cầm tăng 3,23%/năm.

  1. Năng suất  chất lượng

Đối với các giống vịt nội, nhiều năm qua một số chỉ tiêu năng suất hầu như không tăng. Sản lượng trứng của vịt cỏ 140-210 qu ả/mái/năm, vịt bầu là 110-190 quả/mái/năm, khối lượng xuất chuồng vịt cỏ khoảng 1,3-1,4kg, vịt bầu  1,5-1,8kg. Chi phí thức ăn cho 1kg tăng trọng tương ứng đối với hai giống vịt trên  3,33 ; 3,0kg.

Đối với các giống vịt nhập nội năng suất đạt 90-95% so với xuất xứ. Sản lượng trứng của vịt Khakicampbell 260-280 quả/mái/năm, của vịt CV 2000 layer là 250-280 quả, vịt CV Super M là 170-220 qu ả và giống vịt Triết Giang (giống chuyên trứng) nhập theo con đường tiểu gạch không rõ nguồn gốc hiện đang phát triển tốt phù hợp với phương thức chăn thả tự kiếm mồi được người dân ưa chuộng.

  1. Hệ thống sản xuất giống thuỷ cầm

Hiện nay ở nước ta có 3 nhóm giống đó là: giống chuyên trứng, chuyên thịt và giống kiêm dụng.

Giống chuyên trứng chủ yếu là giống nhập nội: giống Khakicambell được nhập từ Thái Lan năm 1990; Vịt CV .2000 layer nhập từ Vương quốc Anh năm 1990; giống vịt Triết Giang (nhập qua con đường tiểu gạch từ Trung Quốc không rõ nguồn gốc), giống vịt cỏ của Việt Nam  còn  một số giống địa phương phát triển  miền Nam như vịt Tàu, vịt lai.

Giống chuyên thịt được nhập nội: giống vịt CV super M. M1, M2, M3; các giống này chủ yếu được nhập từ Vương Quốc Anh; giống ngan pháp R51, R71 và dòng R71 siêu nặng  giống vịt M14 được nhập từ Cộng hoà Pháp.

Giống kiêm dụng chủ yếu là giống địa phương như: Vịt bầu quỳ; và một số giống địa phương lai tạo và giống vịt bầu cánh trắng (giống này do người dân tự nhập khẩu qua con đường tiểu gạch của Trung Quốc không  nguồn gốc).

Với các giống công nghiệp, hiện cả nước ta chỉ có 3 Trung tâm giữ giống gốc của Bộ NN-PTNT là: Trung tâm NCGC Thụy Phương, Cẩm Bình hiện tại có 2500 con vịt sinh sản cấp giống ông   2500 con ngan sinh sản cấp giống ông bà; TT nghiên cứu vịt Đại Xuyên  3300 con vịt sinh sản cấp giống ông   1500 con ngan sinh sản cấp giống ông bà; Trung tâm VIGOV A có 2500 con vịt sinh sản cấp giống ông bà và một số cơ sở giống tại địa phương. Tuy vậy, khả năng cung cấp con giống bố mẹ và thương phẩm chưa đáp ứng nhu cầu của sản xuất. Đây là hạn chế cần được quan tâm để phát triển chăn nuôi thủy cầm theo hướng công nghiệp trong những năm tới.

  1. Thị trường tiêu thụ sản phẩm thủy cầm

Các sản phẩm thịt, trứng thủy cầm chủ yếu tiêu thụ trong nước. Trước khi xảy ra dịch cúm gia cầm  nước ta, hàng năm ta xuất khẩu qua con đường tiểu ngạch một khối lượng nhỏ trứng vịt muối sang thị trường Trung Quốc, Đài Loan và cùng với trứng vịt muối là một số lượng nhỏ lông vũ.

Tiêu thụ thịt vịt trong nước  các vùng miền cũng khác nhau.  miền Bắc thịt vịt được tiêu thụ nhiều vào dịp hè, chủ yếu sau các vụ thu hoạch lúa Đông xuân, trong khi đó  Nam

Bộ, thịt  trứng vịt tiêu thụ quanh năm. Trứng vịt, kể cả trứng vịt lộn được dùng phổ biến hơn.

  1. Tình hình giết mổ tập trung thủy cầm

Sản phẩm thịt thủy cầm chủ yếu người dân sản xuất tự cung, tự cấp các sản phẩm mang bán ở các chợ nông thôn, giết mổ các các lò mổ ở nhà mang ra các thành phố bán, chưa có nhà máy giết mổ thủy cầm hiện tại chỉ  vài  sở giết mổ quy  nhỏ  miền Nam.

  1. Tình hình dịch cúm gia cầm  đàn thuỷ cầm
  1. Diễn biến dịch bệnh

Trong giai đoạn 2003-2007, dịch cúm gia cầm tái phát thành 5 đợt ở nước ta. Trong đợt dịch thứ nhất  thứ hai tỷ lệ  mắc bệnh cao hơn so với vịt, ngan; nhưng  đợt dịch thứ 3, tỷ lệ mắc bệnh, chết ở vịt cao gần gấp đôi gà; đợt dịch thứ 4 vịt cũng mắc bệnh nhiều hơn, đợt thứ 5 cuối năm 2006 và đầu năm 2007 chủ yếu xảy ra ở vịt. Như vậy, về mặt dịch tễ học thấy rằng mầm bệnh lây lan, tồn tại trong đàn thuỷ cầm, có thể tăng độc lực và bộc phát thành dịch ở đợt dịch thứ 3 và thứ 4. Loại hình chăn nuôi hỗn hợp các loài thủy cầm, đặc biệt là gà với vịt cũng mắc dịch nhiều hơn.

  1. Đặc điểm dịch bệnh trên đàn thủy cầm
  • Vịt mắc bệnh cúm nhưng không biểu hiện triệu chứng lâm sàng  ràng, khó phân biệt được đàn khoẻ và đàn nhiễm bệnh để xử lý. Cho nên, hiện nay, vịt là đối tượng có nguy cơ mang mầm bệnh cao trong tất cả các loại thủy cầm.
  • Đặc trưng của chăn nuôi vịt đến nay vẫn cơ bản là thả rông, chạy đồng nên khó kiểm soát   nguy cơ làm lây lan phát tán mầm bệnh ra môi trường lớn nhất.
  • Chất thải và mầm bệnh từ đàn vịt thải ra trên nguồn nước không thể tiêu độc, khử trùng được.
  • Vịt nuôi trên ao, hồ, đầm, vùng trũng…có thể dễ dàng tiếp xúc với chim di trú, đây  nguồn mang mầm bệnh hơn các loại gia cầm khác.
  1. Đánh giá chung
  • Chăn nuôi thuỷ cầm chủ yếu  nhỏ lẻ phân tán, chạy đồng  mang tính tận dụng.

Chăn nuôi thủy cầm tập trung, công nghiệp chưa phát triển.

  • Đồng bằng sông Cửu Long  đồng bằng sông Hồng  một số tỉnh  Nam Trung Bộ  nơi  số lượng đàn vịt lớn trong cả nước.
  • Phần lớn giống vịt, ngan được sản xuất trong các hộ gia đình  chất lượng giống chưa

được kiểm soát. Các giống cao sản hàng năm vẫn phải nhập khẩu.

  • Việc giết mổ thuỷ cầm còn lạc hậu, vệ sinh an toàn thực phẩm chưa bảo đảm.
  • Phòng chống dịch bệnh gặp nhiều khó khăn do phần lớn đàn thủy cầm nuôi phân tán, chạy đồng.
  1. ĐỊNH HƯỚNG  MỤC TIÊU CHĂN NUÔI THỦY CẦM GIAI ĐOẠN 2007-2020
    1. Dự báo về thị trường - Kỹ thuật chăn nuôi gia cầm, dự án phát triển chăn nuôi gia súc, gia cầm hiện nay và quy trình thực hiện đầu tư chăn nuôi gà, vịt và heo, bò trong tình hình mới.
  • Nhu cầu tiêu thụ sản phẩm thịt, trứng thủy cầm vẫn tiếp tục tăng trong những năm tới, đặc biệt ở các nước Châu Á, vì đây  tập quán ẩm thực của người Á Đông. Riêng ở V iệt Nam, thịt  trứng vịt là món ăn truyền thống nhất là vùng Nam Bộ.
  • Nghề chăn nuôi vịt tiếp tục tồn tại  đây  sinh kế của nhiều người nông dân sống 

vùng sông nước.

  •  vậy thị trường tiêu thụ sản phẩm thịt, trứng thủy cầm tiếp tục phát triển.
  • Xuất khẩu thịt  trứng thủy cầm sang một số nước  vùng lãnh thổ: Hồng Kông, Trung Quốc, Singapor…
    1. Định hướng chăn nuôi thuỷ cầm
      1. Khuyến khích phát triển chăn nuôi thuỷ cầm theo phương thức bán công nghiệp  công nghiệp. Hạn chế chăn nuôi nhỏ lẻ, chạy đồng, đặc biệt  chạy đồng xa.
      2. Ưu tiên phát triển chăn nuôi thuỷ cầm tại vùng đồng bằng sông Cửu Long, một số tỉnh đồng bằng sông Hồng  duyên hải Nam Trung Bộ.
      3. Khuyến khích đầu  các  sở giết mổ, chế biến gia cầm tập trung công nghiệp,

đảo bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.

    1. Mục tiêu
      1. Mục tiêu chung
  • Duy trì  phát triển ngành chăn nuôi thủy cầm bảo đảm hiệu quả  bền vững.
  • Kiểm soát được dịch bệnh
      1. Mục tiêu cụ thể
  1. Giai đoạn 2007-2010;
  • Về đầu con: tăng tỷ trọng chăn nuôi vịt bán công nghiệp, công nghiệp từ 20,0% hiện nay lên 33,3% năm 2010.
  • Về sản phẩm thịt: tăng bình quân 5,3%/năm. Trong đó cơ cấu sản lượng thịt vịt sản xuất theo phương thức bán công nghiệp, công nghiệp tăng từ 34,8% hiện nay lên 51,2% năm 2010.
  • Về sản phẩm trứng: tăng bình quân khoảng 0,7%/năm. Trong đó, cơ cấu sản lượng trứng vịt sản xuất theo phương thức bán công nghiệp, công nghiệp từ 46,1% hiện nay tăng lên 54,8% năm 2010.
  • Về chế biến, giết mổ: Xây dựng được 5  sở chế biến, giết mổ tại các thành phố lớn.
  • Khống chế được dịch cúm gia cầm.
  1. Giai đoạn 2010-2015
  • Về đầu con: tăng tỷ trọng chăn nuôi vịt bán công nghiệp, công nghiệp từ 33,3% năm 2010 lên 49,3% năm 2015.
  • Về sản phẩm thịt: tăng bình quân 4,3%/năm. Trong đó cơ cấu sản lượng thịt vịt sản xuất theo phương thức bán công nghiệp, công nghiệp từ 54,8% năm 2010 lên 74,7% năm 2015.
  • Về sản lượng trứng: tăng bình quân 0,6%/năm. Trong đó, cơ cấu sản lượng trứng vịt sản xuất theo phương thức bán công nghiệp, công nghiệp từ 51,2% năm 2010 tăng lên 74,7% năm 2015.
  • Xây dựng 2 nhà máy giết mổ công suất lớn và 10 cơ sở giết mổ bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm tại các thành phố, thị xã lớn, các vùng đồng bằng đông dân cư.
  • Chủ động kiểm soát, khống chế được dịch cúm gia cầm.
  1. Giai đoạn 2015-2020
  • Về đầu con: tăng tỷ trọng chăn nuôi vịt bán công nghiệp, công nghiệp từ 49,3% năm 2015 lên 60,4% năm 2020.
  • Về sản phẩm thịt: tăng bình quân 3,2%/năm. Trong đó cơ cấu sản lượng thịt vịt sản xuất theo phương thức bán công nghiệp, công nghiệp tăng từ 67,3% năm 2015 lên 74,3% năm 2020.
  • Về sản phẩm trứng: tăng bình quân 0,5%/năm. Trong đó, cơ cấu sản lượng trứng vịt sản xuất theo phương thức bán công nghiệp, công nghiệp từ 74,7% năm 2015 tăng lên 79,0% năm 2020.
  • Xây dựng 4 nhà máy giết mổ công suất lớn và 20 cơ sở giết mổ bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm tại các thành phố, thị xã lớn, các vùng đồng bằng đông dân cư.
  • Thanh toán được dịch cúm gia cầm.

Phần thứ 3:

MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÀNH CHĂN NUÔI GIA CẦM VIỆT NAM

  1. Quy hoạch chăn nuôi

Để phát triển bền vững và đẩy mạnh sản xuất hàng hoá tất yếu phải phát triển chăn nuôi theo hướng trang trại, tập trung, công nghiệp. Chăn nuôi trang trại, tập trung có điều kiện ứng dụng công nghệ tiên tiến, có khả năng tiếp thu đầu tư cao, tạo ra khối lượng sản phẩm hàng hoá lớn, đồng thời bảo đảm dễ dàng kiểm soát dịch bệnh. Muốn vậy, điều tiên quyết là phải quy hoạch các vùng, khu chăn nuôi tập trung; khắc phục, hạn chế dần tình trạng phát triển tự phát và chăn nuôi nông hộ truyền thống phân tán, nhỏ lẻ, thả rông nhiều nguy cơ, kém bền vững.

Các tỉnh, thành phố và mỗi huyện, thị  phải từng bước quy hoạch,  định hướng lâu dài, dành qũy đất quy hoạch cho vùng chăn nuôi gia cầm tập trung, xa khu dân cư, bảo đảm vệ sinh môi trường. Khuyến khích chuyển dịch chăn nuôi trang trại, công nghiệp lên các vùng trung du, các vùng còn nhiều quỹ đất, mật độ chăn nuôi thấp, mật độ dân cư thấp; khuyến khích chuyển đổi các vùng đất trồng, đất hoang hoá, đất trồng rừng, đất trồng trọt kém hiệu quả sang chăn nuôi; tạo điều kiện giao đất, cho thuê đất để lập trang trại ổn định, lâu dài từ 30 đến 50 năm. Đồng thời ngân sách nhà nước (Trung ương và địa phương) cần hỗ trợ một phần kinh phí về xây dựng cơ sở hạ tầng, như hệ thống giao thông, đường điện, nước, xử lý chất thải, bảo vệ môi trường…. cho các khu chăn nuôi gia cầm tập trung.

  1. Đổi mới phương thức chăn nuôi
    1. Chính sách nhà nước và các chương trình khuyến nông cần đặt trọng tâm khuyến khích, hỗ trợ đổi mới phương thức chăn nuôi theo hướng phát triển chăn nuôi trang trại, chăn nuôi thâm canh  bán thâm canh với các giống cao sản để  điều kiện đầu tư, ứng dụng các công nghệ tiên tiến, hạ giá thành sản phẩm, đồng thời dễ dàng kiểm soát, khống chế dịch bệnh.
    2. Chăn nuôi gia cầm trong nông hộ truyền thống cũng cần được tổ chức lại trên  sở nuôi nhốt,  tường bao, hàng rào ngăn cách, được tiêm phòng đầy đủ. Cần tăng cường tuyên truyền, vận động, tập huấn khuyến nông, xây dựng các mô hình chăn nuôi nông hộ an toàn sinh học. Tiến hành cuộc vận động “hai không, ba có” trong chăn nuôi: “Không nuôi thả rông, không sử dụng chất cấm;  chuồng trại,  tiêm phòng,  giải pháp an toàn sinh học”. Hạn chế dần việc chăn nuôi gia cầm thả rông, chấm dứt chăn nuôi gia cầm trong nội thành, nội thị.
    3. Chăn nuôi thủy cầm phải được tổ chức lại trên cơ sở phát triển chăn nuôi thâm canh, bán thâm canh, chăn thả  kiểm soát. Các địa phương cần triển khai tổ chức lại chăn

nuôi thủy cầm theo tinh thần Quyết định 1405/QĐ-TTg ngày 16/10/2007 của Thủ tướng Chính phủ quy định về điều kiện ấp trứng, chăn nuôi thủy cầm. Hộ ấp trứng phải khai báo, đăng ký, có sổ theo dõi xuất bán thuỷ cầm, ghi rõ số lượng, người mua, địa chỉ người mua. Hộ chăn nuôi thủy cầm phải có sổ sách theo dõi di chuyển và thực hiện tiêm phòng văcxin cúm gia cầm  thực hiện các quy định về phòng chống dịch của nhà nước.

  1. Tăng cường quản  vận chuyển, buôn bán, giết mổ
    1. Quản  vận chuyển, buôn bán, giết mổ

Một trong những nguyên nhân làm lây lan, phát tán dịch bệnh, đặc biệt là sự tái phát dai dẳng của dịch cúm gia cầm trong những năm qua là việc buôn bán, vận chuyển, giết mổ tràn lan, mất vệ sinh, không kiểm soát được. Việc giết mổ thủ công chẳng những gây mất vệ sinh, không đảm bảo an toàn thực phẩm  còn làm giảm giá trị sản phẩm chăn nuôi, biểu hiện  nhất là trong năm 2005, khi toàn bộ thị trường bị đóng băng nghiêm trọng, gây tổn thất lớn cho người chăn nuôi. Để chủ động ngăn chặn dịch bệnh, cần cấp thiết tổ chức lại việc lưu thông, buôn bán, giết mổ và hỗ trợ xây dựng ngành công nghiệp chế biến, giết mổ gia cầm nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, cung cấp các sản phẩm đảm bảo an toàn thực phẩm cho thị trường.

    1. Tổ chức lại thị trường tiêu thụ sản phẩm

Các địa phương cần từng bước có chính sách quy hoạch lại các chợ đầu mối buôn bán gia cầm sống. Khu vực ngoài các thành phố, thị  cần quy hoạch 1, 2 hoặc 3 điểm buôn bán gia cầm sống tập trung. Tại đó, quy định các khu bán gà, vịt, ngan riêng rẽ. Chợ có bán gia cầm giống cũng được quy định thành khu riêng biệt. Trong chợ có khu xử lý chất thải. Hàng ngày thu dọn vệ sinh, tiêu độc, khử trùng. Lực lượng thú y phải kiểm dịch, bảo đảm gia cầm không bị bệnh mới được phép buôn bán, giết mổ và đem đi tiêu thụ… đồng thời tăng cường kiểm soát, kiểm tra vận chuyển, lưu thông, giết mổ, chấm dứt ngay việc giết mổ thủ công gia cầm sống tại nội thành, nội thị.

    1. Xây dựng các  sở, nhà máy giết mổ, chế biến gia cầm tập trung

Ngày 13/3/2006 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 394/QĐ-TTg về chính sách hỗ trợ khuyến khích đầu tư xây dựng mới, mở rộng cơ sở chăn nuôi, chế biến, giết mổ gia súc, gia cầm tập trung, công nghiệp, đến nay đã được hơn 3 năm nhưng việc triển khai rất chậm, nhiều địa phương không bố trí được ngân sách, nhiều doanh nghiệp chưa tiếp thu được chính sách này. Các địa phương, đặc biệt  các thành phố lớn cần căn cứ Quyết định này, triển khai ngay việc quy hoạch và có chính sách khuyến khích, hỗ trợ thích đáng đầu tư xây dựng một số nhà máy giết mổ, chế biến tập trung nhằm nâng cao giá trị sản phẩm chăn nuôi  bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm. Hướng dẫn, hỗ trợ các đơn vị xây dựng các tiêu chuẩn quản lý chất lượng như HACCP, GMP… Tăng cường tuyên truyền, quảng bá, khuyến cáo người tiêu dùng quen với sản phẩm đông lạnh, sản phẩm qua chế biến, giết mổ đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm; bỏ dần tập quán, thói quen sử dụng sản phẩm tươi sống và giết mổ thủ công. Tổ chức chuỗi thị trường từ khâu chăn nuôi bảo đảm an toàn sinh học đến các chợ buôn bán gia cầm được kiểm dịch  đến các  sở giết mổ, chế biến công nghiệp đến bàn ăn.

  1. Chủ động khống chế dịch bênh, đặc biệt  dịch cúm gia cầm

Để chủ động kiểm soát, khống chế dịch bệnh bảo đảm chăn nuôi gia cầm đạt năng suất, hiệu quả cao và phát triển bền vững công tác thú y và kiểm soát đàn thuỷ cầm đóng một vai trò hết sức quan trọng. Cần tập trung giải quyết một số vấn đề sau:

  • Tăng cường tiêm phòng cho đàn gia cầm nuôi tập trung và cả đàn gia cầm nuôi phân tán trong nông hộ, đặc biệt là tiêm phòng vắc xin cúm gia cầm. Phấn đấu đến năm 2010 có 60-65% và 80-80% vào năm 2015 đàn gia cầm nuôi trong nông hộ được tiêm phòng vắc xin một số bệnh chủ yếu như Niu cát xơn, tụ huyết trùng, Gumbôrô, Dịch tả…. theo Quyết định số 63/2005/QĐ-BNN ngày 13/10/2005 của Bộ trưởng Bộ NN  PTNT về tiêm phòng bắt

buộc vắc xin cho gia súc, gia cầm. Riêng bệnh cúm gia cầm phải thực hiện nghiêm túc 2 đợt tiêm phòng hàng năm do Bộ Nông nghiệp và PTNT chỉ đạo và thường xuyên tiêm bổ sung đạt tối thiểu 80% số đầu gia cầm phải tiêm.

  • Tăng cường kiểm tra, giám sát điều kiện chăn nuôi, giám sát dịch tễ nói chung. Kiểm tra điều kiện vệ sinh thú y của các trang trại chăn nuôi, tăng cường an toàn sinh học trong chăn nuôi, đồng thời tổ chức kiểm dịch sản phẩm trước lúc xuất chuồng. Kiểm soát chặt chẽ khâu lưu thông tiêu thụ sản phẩm gia cầm, các chợ buôn bán gia cầm sống  nông thôn.
  • Đặc biệt tăng cường kiểm tra, giám sát chặt chẽ các lò ấp, các hộ chăn nuôi thủy cầm, thực hiện tiêm phòng triệt để và bắt buộc đối với thủy cầm; phát hiện nhanh, bao vây, xử lý gọn những đàn nghi  nhiễm bệnh.
  • Củng cố hệ thống thú y  sở, nhất  cấp xã. Ngày 25/10/2007, Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý cho các địa phương được chi cho cán bộ trưởng thú y  phụ cấp tối thiểu
    1. đ/tháng. Các địa phương cần bố trí đủ ngân sách để củng cố, khuyến khích hệ thống thú y cơ sở là người trực tiếp giám sát, chỉ đạo phát triển chăn nuôi  giám sát dịch bệnh tại địa phương. Đồng thời khuyến khích phát triển các hiệp hội và dịch vụ thú y tư nhân để đa dạng hoá các dịch vụ như tiêm phòng, phòng chống dịch, kiểm soát giết mổ.
      • Nâng cao năng lực giám sát dịch tễ của các tổ chức  cán bộ thú y các cấp, đặc biệt  năng lực cuả các Chi cục thú y các tỉnh và đội ngũ thú y tại các xã, phường, thôn, ấp. Tăng cường hệ thống thông tin hai chiều về dịch tễ từ cơ sở chăn nuôi đến các tổ chức thú y địa phương, Trung ương và ngược lại. Trước mắt, nhà nước cần đầu tư năng cấp cho Trung tâm chẩn đoán Thú y Trung ương, các Trung tâm thú y vùng  một số phòng thí nghiệm  các Chi cục tại các vùng xa các Trung tâm trên.
  1. Tăng cường tuyên truyền, vận động  khuyến nông
      • Mở rộng và nâng cao chất lượng các chương trình đào tạo, tập huấn về kỹ thuật chăn nuôi an toàn sinh học, quy trình và các biện pháp phòng chống dịch bệnh, gắn đào tạo với thực tiễn sản xuất. Coi trọng đào tạo về quản lý trang trại, quản lý doanh nghiệp cho nông dân.
      • Xây dựng  nhân rộng các  hình, điển hình tiên tiến về tổ chức chăn nuôi gia cầm an toàn sinh học   hiệu quả kinh tế cao.
      • Xây dựng và nhân rộng các mô hình chăn nuôi thủy cầm theo hướng nuôi khô, nuôi nhốt, nuôi bán chăn thả có kiểm soát, nuôi các giống công nghiệp cao sản và giống lai để từng bước chuyển đổi cơ bản phương thức chăn nuôi thủy cầm; hạn chế, giảm dần chăn nuôi vịt chạy đồng.
  2. Nhóm giải pháp về chính sách

- Chính sách đất đai

- Căn cứ Nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 24/11/2004 quy định chi tiết thi hành Luật đất đai 2003, các địa phương cần  chính sách cụ thể quy hoạch các vùng, khu chăn nuôi tập trung; tạo điều kiện cho tổ chức, cá nhân được giao đất, cho thuê đất để đầu tư sản xuất, xây dựng trang trại chăn nuôi với thời gian ổn định từ 30-50 năm.

- Chính sách về đầu  tín dụng  hỗ trợ

+ Chính sách đầu 

Ngân sách Nhà nước (Trung ương và địa phương) hỗ trợ đầu tư cơ sở hạ tầng như đường giao thông, hệ thống điện, hệ thống nước đến các khu chăn nuôi, giết mổ, chế biến tập trung, công nghiệp.

+ Chính sách tín dụng

Ngày 20/12/2006 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 151/2006/NĐ-CP trong đó quy định ngành chăn nuôi, giết mổ và chế biến tập trung, công nghiệp được hưởng vay vốn tín dụng đầu tư phát triển nhà nước từ Ngân hàng Phát triển Việt Nam, các địa phương cần căn cứ Nghị định này để bố trí nguồn ngân sách và có hướng dẫn cụ thể để các doanh nghiệp tiếp thu được nguồn vốn tín dụng này để tạo nguồn lực đầu tư.

Nhà nước vay vốn ưu đãi ODA từ các tổ chức quốc tế, cho vay lại các cơ sở chăn nuôi trang trại tập trung, các  sở giết mổ, chế