Tại Sao Doa Quan Trọng Trong Công Nghệ Khoan Ngầm? Các Loại Đầu Doa

Tìm hiểu vì sao doa quan trọng trong công nghệ khoan ngầm HDD, sự khác biệt giữa khoan và doa, các loại đầu doa và cách lựa chọn thiết bị phù hợp.

Khoan tạo lỗ dẫn hướng chỉ là bước đầu tiên trong quá trình thi công khoan ngầm. Sau khi hoàn thành đường khoan ban đầu, lỗ khoan thường phải được mở rộng đến kích thước phù hợp để lắp đặt đường ống hoặc các công trình hạ tầng kỹ thuật ngầm. Đây là giai đoạn cần sử dụng các loại đầu doa chuyên dụng.

Trong công nghệ khoan ngầm định hướng HDD, việc lựa chọn đúng loại đầu doa và phương pháp doa không chỉ quyết định hiệu quả mở rộng lỗ khoan mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ, chất lượng và mức độ an toàn của công trình.

Hiểu rõ sự khác biệt giữa khoan và doa, nguyên lý hoạt động của từng loại đầu doa cũng như điều kiện sử dụng phù hợp sẽ giúp chủ đầu tư, nhà thầu và đơn vị quản lý dự án kiểm soát tốt hơn quá trình thi công.

1. Sự khác biệt giữa khoan và doa là gì?

Khoan và doa là hai công đoạn có mối liên hệ chặt chẽ trong thi công công trình ngầm. Tuy nhiên, hai thuật ngữ này không có cùng ý nghĩa và không thể sử dụng thay thế cho nhau.

Trong khi khoan chủ yếu nhằm tạo ra lỗ khoan ban đầu hoặc tuyến dẫn hướng, thì doa được thực hiện để mở rộng đường kính lỗ khoan đã có, đáp ứng yêu cầu lắp đặt đường ống hoặc thiết bị ngầm.

1.1. Khoan ngầm

Khoan là quá trình sử dụng thiết bị và dụng cụ chuyên dụng để tạo lỗ, giếng hoặc đường hầm trong lòng đất. Đây là kỹ thuật đã xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử, với những ứng dụng ban đầu tại Trung Quốc từ thời nhà Hán.

Trong các hoạt động khai thác khoáng sản thời kỳ này, người lao động đã sử dụng kỹ thuật khoan để tạo những lỗ khoan có độ sâu lớn, phục vụ việc khai thác tài nguyên dưới lòng đất.

Trải qua nhiều giai đoạn phát triển, kỹ thuật khoan ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong thăm dò khoáng sản, khảo sát địa chất, thủy văn, xây dựng dân dụng và thi công các công trình hạ tầng kỹ thuật.

Trong lĩnh vực khảo sát địa chất, hoạt động khoan giúp xác định cấu tạo địa tầng, điều kiện nền đất, mực nước ngầm và các đặc điểm địa chất phục vụ thiết kế công trình.

Đối với thi công khoan ngầm định hướng HDD, công đoạn khoan được sử dụng để tạo lỗ dẫn hướng theo tuyến thiết kế, làm cơ sở cho việc mở rộng lỗ và kéo lắp đặt đường ống ngầm.

Công nghệ này được ứng dụng trong các công trình cấp thoát nước, đường ống dẫn kỹ thuật, điện lực, viễn thông và các tuyến ống đi ngầm qua đường giao thông, sông, kênh rạch hoặc khu vực có công trình hiện hữu.

1.2. Doa mở rộng lỗ khoan

Khác với khoan dẫn hướng, doa là quá trình mở rộng đường kính của một lỗ khoan đã được hình thành trước đó. Công đoạn này tạo khoảng không gian cần thiết để kéo lắp đặt đường ống theo thiết kế.

Trong thi công HDD, đường kính lỗ khoan sau khi doa phải lớn hơn đường kính ngoài của đường ống cần lắp đặt. Khoảng không này giúp giảm ma sát trong quá trình kéo ống, tạo điều kiện lưu thông dung dịch khoan và đưa đất đá vụn ra khỏi lỗ khoan.

Tùy thuộc vào điều kiện địa chất, kích thước đường ống và phương pháp thi công, đường kính doa có thể được lựa chọn lớn hơn đường kính ngoài của ống khoảng 1,2–1,5 lần hoặc theo tính toán kỹ thuật cụ thể.

Có hai phương pháp doa thường được sử dụng:

  • Doa tiến (Forward Reaming): Đầu doa được lắp vào cần khoan và di chuyển theo hướng tiến của tuyến khoan để mở rộng lỗ.

  • Doa ngược (Back Reaming): Đầu doa được lắp tại phía đầu ra và kéo ngược về phía máy khoan, mở rộng lỗ theo hướng ngược với quá trình khoan dẫn hướng.

Trong một số trường hợp, quá trình doa được thực hiện nhiều lần với các đường kính tăng dần. Phương pháp này giúp giảm tải cho thiết bị, kiểm soát quá trình phá đất và hạn chế nguy cơ mất ổn định thành lỗ khoan.

Việc lựa chọn hướng doa và số lần doa phụ thuộc vào điều kiện địa chất, quy mô công trình, năng lực thiết bị và phương án thi công được phê duyệt.

2. Khi nào cần thực hiện doa mở rộng lỗ khoan?

Không phải mọi công trình khoan ngầm đều có điều kiện địa chất giống nhau. Đối với những tuyến khoan có đường kính lớn hoặc đi qua nền đất yếu, việc mở rộng lỗ khoan phải được thực hiện theo phương pháp phù hợp để hạn chế sự cố.

2.1. Doa trong điều kiện nền đất có nguy cơ mất ổn định

Một số loại đất có kết cấu yếu, rời rạc hoặc dễ biến dạng khi chịu tác động của thiết bị khoan. Nếu mở rộng đường kính lỗ khoan quá nhanh, thành lỗ có thể mất ổn định, gây sụt lở hoặc làm tăng nguy cơ kẹt thiết bị.

Trong những trường hợp này, nhà thầu thường lựa chọn phương pháp doa theo từng cấp đường kính.

Quá trình doa được kết hợp với dung dịch khoan nhằm hỗ trợ ổn định thành lỗ, vận chuyển đất đá vụn và giảm ma sát giữa dụng cụ với địa tầng.

Việc kiểm soát tốc độ doa, lưu lượng dung dịch và lực kéo giúp hạn chế các rủi ro trong quá trình thi công.

2.2. Doa trong các dự án thay thế đường ống ngầm

Đối với các dự án cải tạo, thay thế đường ống ngầm hiện hữu, việc mở rộng khoảng không gian lắp đặt đường ống mới có thể là yêu cầu cần thiết.

Trong một số phương pháp thi công không đào mở, thiết bị phá ống hoặc đầu cắt chuyên dụng được sử dụng để phá vỡ, tách hoặc loại bỏ đường ống cũ, đồng thời tạo không gian cho đường ống mới đi vào vị trí.

Tùy phương pháp, đường ống mới có thể được kéo theo sau thiết bị phá ống.

Cần phân biệt kỹ thuật phá ống thay thế (pipe bursting) với công đoạn doa mở rộng lỗ khoan HDD thông thường, bởi nguyên lý làm việc, thiết bị và cách xử lý vật liệu đường ống cũ không hoàn toàn giống nhau.

2.3. Doa trong hoạt động khoan giếng dầu khí

Trong ngành dầu khí, thiết bị doa được sử dụng để mở rộng đường kính giếng khoan nhằm đáp ứng yêu cầu lắp đặt ống chống, khai thác và hoàn thiện giếng.

Khác với quy trình HDD thông thường, một số hệ thống khoan dầu khí sử dụng thiết bị khoét mở rộng phía sau mũi khoan dẫn hướng, còn gọi là underreamer.

Dụng cụ này cho phép mở rộng một đoạn giếng khoan ngay trong quá trình khoan hoặc trong một công đoạn riêng, tùy theo công nghệ sử dụng.

Việc kết hợp khoan và mở rộng lỗ giúp giảm số công đoạn trong những điều kiện kỹ thuật phù hợp, từ đó góp phần tối ưu thời gian và chi phí thi công.

3. Các loại đầu doa khoan ngầm được sử dụng hiện nay

Có nhiều loại đầu doa khác nhau được sử dụng trong thi công khoan ngầm. Mỗi loại có đặc điểm cấu tạo, nguyên lý làm việc và phạm vi ứng dụng riêng.

Việc lựa chọn đầu doa cần căn cứ vào điều kiện địa chất, đường kính lỗ khoan, loại đường ống và năng lực của hệ thống khoan định hướng.

3.1. Đầu doa nén đất (Compaction Reamer)

Đối với nền đất rời hoặc đất có độ ổn định thấp, quá trình mở rộng lỗ khoan có thể làm gia tăng nguy cơ sụt lở thành lỗ.

Đầu doa nén đất được thiết kế để mở rộng lỗ khoan thông qua cơ chế ép và dịch chuyển đất sang các vùng xung quanh.

Một số loại đầu doa có dạng hình côn, đường kính tăng dần theo chiều chuyển động. Thiết kế này giúp đất dịch chuyển từng bước khi đầu doa đi qua, hạn chế sự thay đổi đột ngột của tiết diện lỗ khoan.

Trong quá trình làm việc, dung dịch bentonite có thể được sử dụng để bôi trơn, giảm ma sát và hỗ trợ ổn định thành lỗ.

Tuy nhiên, hiệu quả của đầu doa nén đất phụ thuộc vào khả năng nén chặt và dịch chuyển của địa tầng. Đối với đất cát rời, đất bão hòa nước hoặc nền đất yếu, cần xem xét kỹ điều kiện địa chất và giải pháp dung dịch khoan trước khi lựa chọn.

3.2. Đầu doa mở lỗ (Hole Opener)

Đầu doa mở lỗ được sử dụng để mở rộng các lỗ khoan dẫn hướng, đặc biệt trong những công trình có đường kính lớn hoặc đi qua địa tầng cứng.

Thiết bị có thể được trang bị các cụm dao cắt, con lăn cắt đá hoặc bộ phận phá đất đá phù hợp với đặc điểm địa chất.

Đối với địa tầng đá, đầu doa thường sử dụng cơ chế cắt, nghiền hoặc phá vỡ vật liệu để mở rộng đường kính lỗ khoan.

Trong những công trình có yêu cầu đường kính lớn, quá trình doa có thể được thực hiện qua nhiều cấp, mỗi cấp mở rộng thêm một phần đường kính so với lỗ khoan trước đó.

Việc tăng đường kính theo từng bước giúp kiểm soát lực kéo, mô-men xoắn và giảm nguy cơ quá tải cho thiết bị.

Để hạn chế hư hỏng đầu doa, nhà thầu cần kiểm soát độ ổn định của tuyến khoan, điều kiện địa chất và tốc độ di chuyển của dụng cụ trong từng công đoạn.

3.3. Đầu doa trộn (Mixing Reamer)

Đầu doa trộn thường được sử dụng trong điều kiện đất sét, đất dính hoặc một số loại địa tầng có độ cứng tương đối.

Loại đầu doa này có nhiệm vụ phá vỡ kết cấu đất, đồng thời tạo điều kiện để đất được trộn với dung dịch khoan và vận chuyển ra khỏi lỗ.

Các dạng dụng cụ thường gặp gồm:

  • Đầu doa cánh cắt (Blade Reamer).

  • Đầu doa cánh mở (Fly Cutter).

  • Đầu doa dạng đuôi hải ly (Beavertail Reamer).

Các dụng cụ này có cấu tạo khác nhau nhưng đều hướng đến mục tiêu cắt phá, khuấy trộn và làm tơi vật liệu trong quá trình mở rộng lỗ.

Đối với nền đất sét, dung dịch khoan cần được lựa chọn phù hợp nhằm hạn chế hiện tượng đất bám dính vào đầu doa, gây tắc nghẽn và làm giảm hiệu quả thi công.

Trong nhóm đầu doa trộn, đầu doa cánh mở (Fly Cutter) có cấu tạo tương đối thoáng, tạo điều kiện cho dung dịch khoan và vật liệu cắt di chuyển qua khu vực làm việc.

Loại đầu doa này thường được xem xét trong một số điều kiện đất cứng, đất có lẫn vật liệu thô hoặc đá có đặc điểm phù hợp với khả năng cắt của dụng cụ.

Đối với đá sa thạch, bột kết hoặc các địa tầng có độ bền khác nhau, việc sử dụng Fly Cutter cần được lựa chọn theo điều kiện thực tế và cấu tạo đầu cắt, thay vì chỉ căn cứ vào tên loại đá.

4. Cần cân nhắc điều gì khi lựa chọn đầu doa khoan ngầm phù hợp?

Trước khi triển khai một dự án thi công ngầm không đào mở, nhà thầu cần xác định loại đầu doa phù hợp với yêu cầu kỹ thuật của công trình.

Các yếu tố quan trọng cần xem xét bao gồm điều kiện địa chất, nguyên lý cắt phá đất đá, năng lực giàn khoan và lưu lượng dung dịch khoan.

4.1. Điều kiện địa chất nền đất

Khảo sát địa chất là một trong những công việc quan trọng trước khi lựa chọn thiết bị khoan và đầu doa.

Thông qua kết quả khảo sát, đơn vị thi công có thể xác định thành phần đất đá, độ chặt, độ cứng, độ ẩm, mực nước ngầm và những điều kiện có khả năng ảnh hưởng đến quá trình khoan.

Mỗi loại địa tầng có yêu cầu kỹ thuật khác nhau:

  • Đất sét và đất dính: Cần lựa chọn đầu doa có khả năng cắt phá và trộn vật liệu hiệu quả, kết hợp dung dịch khoan phù hợp để hạn chế đất bám dính, vón cục.

  • Đất cát và nền đất rời: Cần chú trọng khả năng ổn định thành lỗ, kiểm soát dung dịch khoan và hạn chế thất thoát dung dịch vào địa tầng.

  • Đất lẫn sỏi, cuội: Cần lựa chọn đầu doa có kết cấu phù hợp với kích thước và đặc điểm vật liệu, tránh kẹt hoặc hư hỏng bộ phận cắt.

  • Địa tầng đá: Cần sử dụng đầu doa có khả năng cắt, nghiền hoặc phá đá phù hợp với độ bền và mức độ nứt nẻ của địa tầng.

Việc xác định đúng điều kiện nền đất giúp lựa chọn thiết bị hiệu quả, đồng thời giảm nguy cơ sụt lở, kẹt cần khoan và hư hỏng đầu doa.

4.2. Nguyên lý và khả năng cắt của đầu doa

Khả năng cắt phá đất đá của đầu doa phụ thuộc vào cấu tạo dụng cụ và đặc điểm địa tầng.

Đối với nền đá cứng, đầu doa cần có khả năng phá vỡ hoặc nghiền vật liệu thành những mảnh có kích thước phù hợp để vận chuyển ra khỏi lỗ khoan.

Trong địa tầng có sỏi, cuội, đầu doa có thể được thiết kế để dịch chuyển, phá vỡ hoặc đưa vật liệu qua vùng cắt tùy thuộc vào kích thước hạt và phương án thi công.

Đối với đá vôi, quá trình mở rộng lỗ thường yêu cầu cơ chế cắt, bẻ hoặc nghiền phù hợp với độ cứng và cấu trúc của đá.

Trong khi đó, đất cát và đất sét thường cần những loại đầu doa có khả năng trộn vật liệu với dung dịch khoan để duy trì quá trình vận chuyển đất đá vụn.

Lựa chọn đúng cơ chế cắt giúp tăng hiệu quả thi công, giảm tiêu hao năng lượng và hạn chế mài mòn thiết bị.

4.3. Kích thước và năng lực giàn khoan

Kích thước giàn khoan là yếu tố quan trọng khi lựa chọn đầu doa, nhưng không chỉ được xác định thông qua đường kính lỗ khoan và kích thước cần khoan.

Nhà thầu còn phải xem xét sự tương thích giữa đầu doa với lực kéo, lực đẩy, mô-men xoắn và khả năng cung cấp dung dịch của thiết bị.

Nếu sử dụng đầu doa không phù hợp với năng lực giàn khoan, quá trình thi công có thể gây quá tải, làm hư hỏng bộ phận truyền động, cần khoan hoặc chính đầu doa.

Ví dụ, khi đầu doa có giới hạn tải trọng nhỏ hơn lực kéo tối đa của giàn khoan, người vận hành phải kiểm soát lực làm việc để không vượt quá khả năng chịu tải của dụng cụ.

Ngược lại, một đầu doa được thiết kế cho thiết bị có công suất lớn chưa chắc hoạt động hiệu quả khi lắp trên giàn khoan nhỏ, do không đáp ứng đủ mô-men xoắn, lực kéo hoặc lưu lượng dung dịch cần thiết.

Vì vậy, cần lựa chọn đầu doa dựa trên thông số kỹ thuật của nhà sản xuất và điều kiện thi công thực tế.

4.4. Khối lượng và lưu lượng dung dịch khoan

Dung dịch khoan đóng vai trò quan trọng trong quá trình khoan dẫn hướng và doa mở rộng lỗ khoan.

Trong thi công HDD, dung dịch khoan thường sử dụng bentonite hoặc các phụ gia phù hợp để hỗ trợ quá trình làm việc của dụng cụ.

Các chức năng chính của dung dịch khoan bao gồm:

  • Bôi trơn, giảm ma sát giữa đầu doa, cần khoan và thành lỗ.

  • Hỗ trợ ổn định thành lỗ khoan.

  • Làm mát dụng cụ cắt.

  • Trộn và vận chuyển đất đá vụn ra khỏi lỗ khoan.

  • Hạn chế hiện tượng tích tụ vật liệu gây tắc nghẽn lỗ khoan.

Khi lưu lượng dung dịch khoan không đáp ứng yêu cầu, đất đá vụn có thể tích tụ trong lỗ khoan, làm gia tăng lực kéo, mô-men xoắn và nguy cơ kẹt đầu doa.

Đối với đất sét, sự kết hợp không phù hợp giữa dung dịch khoan và vật liệu đất có thể gây hiện tượng vón cục, bám dính và cản trở quá trình vận chuyển đất ra ngoài.

Ngoài ra, kích thước đầu doa và năng lực hệ thống bơm phải tương thích để bảo đảm dung dịch được cấp với lưu lượng, áp suất phù hợp.

Nếu sử dụng đầu doa thiết kế cho giàn khoan nhỏ trên thiết bị lớn, các cửa cấp dung dịch có thể không đáp ứng được lưu lượng cần thiết.

Ngược lại, nếu sử dụng đầu doa có cửa cấp dung dịch lớn trên thiết bị bơm công suất nhỏ, hệ thống có thể không duy trì được điều kiện thủy lực cần thiết để hỗ trợ quá trình cắt và vận chuyển đất đá vụn.

Vì vậy, việc lựa chọn đầu doa cần đồng thời xem xét hệ thống bơm, dung dịch khoan và đặc điểm địa chất công trình.

5. Lời kết

Đầu doa là một trong những dụng cụ quan trọng trong công nghệ khoan ngầm định hướng HDD, đặc biệt đối với các công trình yêu cầu mở rộng lỗ khoan để lắp đặt đường ống ngầm.

Quá trình doa giúp tạo đường kính lỗ phù hợp với kích thước đường ống, hỗ trợ vận chuyển đất đá vụn và giảm trở lực trong quá trình kéo ống.

Tuy nhiên, hiệu quả thi công phụ thuộc nhiều vào việc lựa chọn đúng loại đầu doa, kích thước dụng cụ, năng lực giàn khoan và điều kiện địa chất.

Đối với những công trình có đường kính lớn hoặc nền đất phức tạp, nhà thầu cần nghiên cứu kỹ phương án doa, lựa chọn thiết bị tương thích và kiểm soát dung dịch khoan nhằm hạn chế các sự cố có thể xảy ra.

Minh Phương Corp cung cấp dịch vụ tư vấn và thi công khoan ngầm định hướng HDD phục vụ các công trình cấp thoát nước, điện lực, viễn thông và hạ tầng kỹ thuật ngầm. Việc lựa chọn phương án khoan, đầu doa và thiết bị thi công được xem xét trên cơ sở yêu cầu kỹ thuật, điều kiện địa chất và quy mô từng công trình.

Tham khảo thêm dịch vụ tại Minh Phương Corp.

 

CÔNG TY CP TƯ VẤN ĐẦU TƯ & THIẾT KẾ XÂY DỰNG MINH PHƯƠNG

Địa chỉ: Số 28B Mai Thị Lựu, Phường Đa Kao, Q.1, TPHCM

Hotline:  0903649782 - (028) 3514 6426

Email: nguyenthanhmp156@gmail.com

 


Tin tức liên quan

Biện pháp thi công khoan ngang kéo ống HDPE xoắn D195/150
Biện pháp thi công khoan ngang kéo ống HDPE xoắn D195/150

1162 Lượt xem

Mục đích của tài liệu này là đưa ra phương pháp để trình Chủ đầu tư xem xét phê duyệt cho Nhà thầu thực hiện và kiểm soát việc thi công Khoan băng đường, băng cống kéo lắp đặt đường ống nhựa xoắn HDPE D195/150.

Biện pháp thi công khoan ngầm kéo ống thép dẫn nhiên liệu
Biện pháp thi công khoan ngầm kéo ống thép dẫn nhiên liệu

1220 Lượt xem

Mục đích của tài liệu này là đưa ra phương pháp để Nhà thầu thực hiện và kiểm soát việc thi công lắp đặt đường ống thép D16” bao gồm khoan xuyên đường, xuyên kênh và kéo ống thép 16’’ lồng trong ống thép 20’’, đào hào và lắp đặt đường ống thuộc CÔNG TRÌNH “HỆ THỐNG ỐNG DẪN NHIÊN LIỆU CHO TÀU BAY TỪ CẢNG ĐẦU NGUỒN TỚI CHKQT LONG THÀNH”.

Thi công khoan kích ngầm kéo ống thép qua đường
Thi công khoan kích ngầm kéo ống thép qua đường

1712 Lượt xem

Minh Phương đang thi công thực hiện dự án khoan kích ngầm kéo ống thép qua đường. Công trình kéo ống thép có chiều dài 28m qua đường Đồng Văn Cống - TP. Thủ Đức với kích thước ống thép DN400 với chiều sâu 4m5.

Máy Khoan Định Hướng Ngang Hạng Nặng Xz3600 - Công Ty Minh Phương
Máy Khoan Định Hướng Ngang Hạng Nặng Xz3600 - Công Ty Minh Phương

1356 Lượt xem

Cùng chiêm ngưỡng " QUÁI VẬT" Máy Khoan Định Hướng Ngang Hạng Nặng Xz3600 đang được vận hành triển khai dự án khoan ngầm kéo ống nước HDPE có kích thước D850 với chiều dài lên đến 800m băng qua đường quốc lộ và sông Vàm Cỏ Tây tại tại Tỉnh Long An. Dự án hiện đã xong công đoạn khoan ngầm thông lỗ và bắt đầu đến giai đoạn kéo ống vào lỗ ngầm.

Biện pháp thi công dự án khoan ngầm HDD kéo ống D850 mm cấp nước qua sông
Biện pháp thi công dự án khoan ngầm HDD kéo ống D850 mm cấp nước qua sông

1284 Lượt xem

Biện pháp thi công dự án khoan ngầm HDD kéo ống cấp nước qua sông Vàm Cỏ Tây tại Long An với chiều dài khoan 850m cùng kích thước ống nước HDPE D800.

Hàn và Lắp đặt Ống Ngầm bằng Kỹ thuật Khoan Ngang Định hướng (HDD) 
Hàn và Lắp đặt Ống Ngầm bằng Kỹ thuật Khoan Ngang Định hướng (HDD) 

1345 Lượt xem

Hàn và Lắp đặt Ống Ngầm bằng Kỹ thuật Khoan Ngang Định hướng (HDD). Bài báo này nghiên cứu quy trình được thực hiện để đánh giá và nâng cao chất lượng của một dịch vụ liên quan đến một dự án quy mô lớn. Phạm vi bài báo bao gồm việc hàn và lắp đặt ống ngầm bằng kỹ thuật Khoan Ngang Định hướng (HDD).


Bình luận
  • Đánh giá của bạn
Đã thêm vào giỏ hàng